Xin chào bạn ! Tìm kiếm | Các chủ đề | Các thành viên | Đăng nhập | Đăng ký

Hướng dẫn chăn nuôi Đà Điểu Các tùy chọn
hau123
Đã gửi bài: Wednesday, March 18, 2009 9:25:05 AM
Xếp loại: Thành viên cao cấp
Thuộc nhóm: Thành viên

Ngày đăng ký: 3/10/2009
Số bài gửi: 72
Số điểm: -366

Hướng dẫn chăn nuôi Đà Điểu

I. đặc điểm sinh học và khả năng sản xuất của đà điểu ostrich

Theo phân loại động vật, đà điểu thuộc:

- Lớp: Chim

- Bộ: Struthioniformes

- Phân bộ: Struthiones

- Gia đình: Struthionidae

Đặc điểm chung của đà điểu là to lớn, không biết bay, cơ quan tiếp đất gồm 2 chân với 2 ngón khỏe đặc trưng, cổ dài và đầu nhỏ. Đà điểu sống ở Nam bán cầu vùng cận nhiệt đới, thích nghi vùng cao nguyên tương đối khô cằn có thảm cỏ thấp để cung cấp đủ thức ăn và có tầm nhìn thoáng nhằm phát hiện sớm và chạy tránh kẻ thù. Tuy vậy, khi thuần hóa chúng có khả năng thích ứng rộng từ 50 vĩ độ Bắc đến 30 vĩ độ Nam với tất cả các loại hình khí hậu, sinh thái khác nhau. Nhiệt độ môi trường biến thiên từ –300 C đến 400 C đều không có ảnh hưởng đến chúng.

Đà điểu trưởng thành con trống đứng cao 2,1 - 2,75 m, nặng 120 - 145 kg có khi nặng tới 150 kg; con mái cao 1,75 - 1,90 m nặng 95 - 125 kg. Kích thước lớn là kết quả của sự tiến hóa để phù hợp với tính không biết bay khi ở môi trường đồng cỏ Châu Phi có nhiều động vật ăn thịt săn đuổi.

Đôi chân dài và chắc chắn cho phép đà điểu chạy nhanh nhất trong thế giới loài chim thậm chí đánh bại cả động vật có vú vì có thể đạt tới tốc độ 50 - 60 km/h trong vòng 30 phút. ở đoạn nước rút, có thể vọt tốc độ đến 70 km/h với sải dài 3,3 - 3,5 m. Trong điều kiện hoang dã, đà điểu thành thục về tính từ 3 - 4 năm tuổi, khi đã thuần hóa hoặc nuôi tại trang trại tuổi thành thục sớm lúc 2 - 3 năm, đà điểu mái thành thục sớm hơn trống từ 5 - 6 tháng tuổi.

Từ mới nở tới 01 năm tuổi, đà điểu trống và mái đều có màu lông xám như nhau. Từ 10 - 11 tháng tuổi trở đi, màu sắc lông thay đổi theo tính biệt, con trống biểu hiện màu lông đen tuyền ở thân còn lông cánh và lông đuôi màu trắng kèm theo sự rực rỡ màu chân và mỏ chuyển thành đỏ tươi. Sự phân biệt rõ tới mức bằng mắt thường đã nhận thấy chúng từ xa. Con mái thì ngược lại vẫn giữ nguyên màu xám tro để chúng dễ ẩn mình khi đẻ cũng như khi ấp trứng.

Đà điểu một năm có thể đẻ 40 - 60 trứng, mỗi trứng nặng 1,2 - 1,5 kg. Con nở ra cân nặng 0,8 - 1,0 kg sau 10 - 12 tháng tuổi nuôi đạt khối lượng 100 - 110 kg/con. Qua thực tế cho thấy một năm từ 01 mái mẹ có thể sản sinh 20 - 25 con non sau 10 - 12 tháng nuôi đạt 2.000 - 2.500 kg thịt hơi. Nếu so sánh với bò, lợn hoặc gia cầm thì hiệu suất sản xuất thịt hơi từ 01 mái mẹ ở đà điểu đạt cao nhất. Thời gian khai thác đà điểu mái từ 40 - 50 năm và cho được 90 - 110 tấn thịt trong khi đó 01 đời bò chỉ sản xuất được 2,1 - 2,5 tấn thịt và 01 đời gà 240 kg thịt hơi, 01 đời lợn 4,5 - 7,7 tấn.

II. Sản phẩm từ đà điểu ostrich

1. Thịt

Thịt đà điểu mềm có hàm lượng dinh dưỡng cao, màu đỏ xẫm hơn thịt bò bởi vì có hàm lượng sắc tố cao nhưng đặc biệt hầu như không có gân; giàu Protein (20,5 - 21%); Cholesterol rất thấp 58 mg/100 g; khoáng tổng số 1,14%; mỡ trong cơ chỉ có 0,48% được đánh giá là “thịt sạch của thế kỷ XXI” với giá bán trên thị trường quốc tế 25 - 30 USD/kg.

2. Da

Ngoài sản phẩm chính là thịt, tất cả các bộ phận cơ thể của đà điểu đều là sản phẩm sử dụng có ích cho con người đặc biệt phải kể đến da vì nó đẹp và bền hơn da cá sấu. Cấu trúc da đà điểu có chứa một loại mỡ đặc biệt nên không bị gãy, nứt, cứng và khô... Do vậy, giá 1 m2 da đà điểu lên tới 400 USD. Tại thị trường Mỹ, 01 tấm da rộng 1,2 - 1,4 m2 giá 550 - 580 USD, 01 đôi giày bằng da đà điểu giá 2.000 USD. Lông tơ đà điểu không chỉ là loại trang sức mà còn dùng cho mốt quần áo cao cấp.

3. Lông

Tại Châu Âu, 1 kg lông thô giá 100 USD, 1 kg lông tơ giá 2.000 USD. Lông đà điểu không tạo thành dòng tĩnh điện vì vậy nó đang được sử dụng nhiều trong công nghệ tin học làm bàn chải lau chùi máy vi tính và các thiết bị chính xác khác.

4. Các sản phẩm khác

Ngoài các sản phẩm kể trên, vỏ trứng, móng vuốt có thể làm đồ trang sức và tác phẩm nghệ thuật.

III. Tình hình phát triển chăn nuôi đà điểu trên thế giới và Việt Nam

1. Trên thế giới

Ngành chăn nuôi đà điểu đã được khởi đầu cách đây hơn 150 năm. Số lượng đà điểu nhìn chung có xu hướng tăng lên và tăng nhanh từ những năm 1990 trở lại đây ở khắp các châu lục.

1.1. Châu Phi

Nơi nguồn gốc của đà điểu có lịch sử thuần hóa 150 năm chiếm 1/3 số đầu con tương đương với 660.800 con tập trung nhiều nhất ở Nam Phi. Hàng năm giết mổ 300.000 - 335.000 đà điểu. Sau đó đến các nước như Namibia, Botswana, Zimbabwe. Trong 3 năm qua, xuất khẩu thịt và da đà điểu sang Châu Âu tăng gấp đôi. Gần đây, người ta thấy các nước Bắc Phi: Ai Cập, Maroc, Tunisia đang phát triển chăn nuôi đà điểu

1.2. Châu Âu

Số lượng đà điểu và các trang trại đang được gia tăng. Tổng đàn sinh sản vượt quá 50.000 con với trên 6.500 trang trại. Đà điểu nuôi nhiều theo thứ tự: Italia 150.000 con với 1.400 trang trại, quy mô trang trại lớn nhất 3.000 con; Tây Ban Nha 700 trang trại. Các nước Thổ Nhĩ Kỳ, Hy Lạp, Bungary cũng đã phát triển chăn nuôi đà điểu. Năm 1993, CH Séc bắt đầu nuôi và hiện có 250 trang trại, Ba Lan có 500 trang trại với tổng số 16.000 - 18.000 con trong đó có 3.500 con sinh sản, Nga có những trang trại quy mô 200 con và thịt đà điểu được cung cấp cho các nhà hàng sang trọng.

Như vậy, Châu Âu trước đây không những là thị trường chính tiêu thụ thịt đà điểu từ Châu Phi mà ngày nay nhiều nước đã tổ chức phát triển trang trại nuôi đà điểu tiêu thụ ngay trên đất nước mình.

1.3. Bắc Mỹ

Các trang trại lớn hàng nghìn con được nuôi ở Mỹ tại các bang Texas, Oklohoma, Arkansas, Kansas. Hiện nay, tại Mỹ các trang trại có xu hướng tập trung hóa cao để giảm chi phí sản xuất.

Tại Canada, đà điểu đã phát triển thậm chí ở vùng rất lạnh với nhiệt độ -400C.

1.4. Australia

Có 200 trang trại hầu hết ở các bang Victoria, New South Wales. Số lượng các trang trại có xu hướng giảm trong những năm gần đây vì được tập trung lại thành các trang trại quy mô lớn hơn nhằm giảm chi phí sản xuất.

1.5. Châu á

Trong 2 thập niên qua, tốc độ phát triển đà điểu tăng rất mạnh. Israel có 50 trang trại trong đó có những trang trại thương mại quy mô rất lớn và đứng sau Nam Phi về giết mổ đà điểu trên thế giới.

Đặc biệt những năm gần đây, đà điểu phát triển mạnh ở Trung Quốc. Năm 2000, có khoảng 60.000 con nhưng đến năm 2003 có 400 trang trại với số đầu con đạt 80.000 tăng 2,5 lần so với những năm 1990. Hiện nay, ở Trung Quốc có những trang trại sản xuất giống với quy mô tới 5.000 con và giao con giống cho người dân để nuôi thương phẩm. Chăn nuôi đà điểu được khép kín liên hoàn từ sản xuất con giống, nuôi thịt giết mổ, chế biến sản phẩm, thịt, da, trứng và thị trường.

Nhật Bản có 60 trang trại nhưng do đất đắt không có khả năng xây dựng các trang trại lớn mà chỉ là thị trường nhập khẩu thịt lớn. Gần đây, các nước như ấn Độ, Hàn Quốc, Syria, Tiểu vương quốc ảrập thống nhất, Iran, Iraq đang xúc tiến phát triển chăn nuôi đà điểu.

Như vậy, những năm gần đây chăn nuôi đà điểu đã có tốc độ tăng nhanh. Song đến nay, cung cầu vẫn rất mất cân đối. Sản phẩm từ đà điểu còn thiếu hụt nhiều so với nhu cầu, chẳng hạn như ở Châu Âu, nhu cầu thịt đà điểu cao gấp 3 – 4 lần khả năng cung cấp.

Thị trường thế giới cần 10 triệu con/năm nhưng luôn thiếu hụt vì vậy giá bán giống rất cao 70 - 75 USD/1 trứng giống; 100 - 110 USD/1 đà điểu con mới nở và 350 - 450 USD/1 đà điểu giống 03 tháng tuổi.

2. Những xu thế chăn nuôi đà điểu ostrich hiện nay trên thế giới

Trong những năm qua, chăn nuôi đà điểu ngày càng phát triển trên thế giới. Chính sự phát triển chăn nuôi đà điểu tại nhiều nước trên thế giới đã khiến Nam Phi nước mà cho đến nay vẫn dẫn đầu trong ngành sản xuất này phải thay đổi chính sách. ở Nam Phi, đà điểu ostrich là loài rất quan trọng mang lại lợi nhuận từ chăn nuôi động vật. Cạnh tranh khốc liệt bên ngoài đã buộc Nam Phi phải tiến hành hợp tác quốc tế sâu rộng và giải phóng các chính sách hạn chế trước đây. Lệnh cấm nghiêm ngặt xuất khẩu giống kể cả trứng ấp và con non đã được dỡ bỏ. Hơn thế nữa, người Nam Phi đặt nền móng cho Hiệp hội Đà điểu ostrich Quốc tế và 1 đại diện người Nam Phi trở thành chủ tịch của hiệp hội này. Hiệp hội đã đặt ra mục tiêu hòa nhập tất cả các hoạt động về khoa học, phát triển cơ sở hạ tầng, quảng bá và phân phối sản phẩm cũng như trao đổi dòng giống và thông tin để đảm bảo chăn nuôi đà điểu phát triển trên toàn thế giới.

Phát triển chăn nuôi đà điểu ostrich cũng kéo theo toàn bộ các cơ sở dịch vụ khác phát triển chủ yếu ở Mỹ và Châu Âu. Ngày nay, người chăn nuôi đà điểu có thể dễ dàng mua được tất cả các trang thiết bị cần thiết để tiến hành hoạt động sản xuất. Thị trường địa phương cung cấp các loại máy ấp, đề án và xây dựng sẵn cho trang trại và nhà giết mổ (có thiết bị hoàn thiện), vận chuyển, thức ăn và các chất bổ sung thú y với nhiều loại thuốc và thuốc sát trùng cũng như các thiết bị đánh dấu gia cầm.

Tại Mỹ ngày nay, người ta đang đặc biệt quan tâm tới một số vấn đề. Đầu tiên là sát nhập người chăn nuôi và các nhà máy chế biến nhỏ cùng với tính chất cần thiết của tập chung hóa hệ thống marketing, lợi nhuận và các sản phẩm làm sẵn. Tuy nhiên, chi phí cho 1 con giết mổ và chế biến vẫn cao (lên đến 2 USD/kg sống) cao hơn rất nhiều so với giết mổ và chế biến đại gia súc (0,08 USD/kg sống). Như vậy, buộc phải hướng vào giảm chi phí giết mổ và chế biến thịt đà điểu. Hơn thế, một hiện tượng cực đoan nữa là chi phí kiểm tra thú y quá cao khiến cho mỗi 1 kg thịt đà điểu phải chịu 4 USD.

Vấn đề thứ hai nằm trong việc giảm chi phí sản xuất. Người ta thấy ở Mỹ có xu hướng các trang trại nhỏ sát nhập lại thành các đơn vị lớn hơn để giảm chi phí nuôi dưỡng cũng như các loại phụ phí khác phát sinh trong quá trình hoạt động của 1 trang trại. Xu hướng tương tự cũng đang xảy ra tại Châu Âu.

Đại diện của nhiều Hiệp hội Người chăn nuôi đà điểu ostrich nhấn mạnh rằng vẫn còn quá ít điều tra về những vấn đề quan trọng trong chăn nuôi đà điểu như sinh sản, ấp và nuôi con non. ở Mỹ và Australia, người chăn nuôi và các hiệp hội người sản xuất địa phương đều tham gia một phần nào đó vào việc tài trợ cho các công trình nghiên cứu nhằm nâng cao tính hiệu quả của chăn nuôi ostrich.

Thế giới đã chứng kiến rất nhiều các hoạt động trong “ngành thương mại đà điểu”. Nhiều nước Châu á (Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc, Singapore), Châu Phi, Trung và Đông Âu đều muốn phát triển ngành chăn nuôi đà điểu bởi vì những nước này nhìn thấy tiềm năng xuất khẩu to lớn và mang lại nhiều lợi nhuận. Do có truyền thống lâu đời và khí hậu môi trường tự nhiên thích hợp nên Nam Phi vẫn có cơ hội lớn nhất phát triển chăn nuôi đà điểu. ở Châu Âu, chăn nuôi đà điểu ngày càng phát triển dẫn đến số lượng các trang trại chăn nuôi cũng gia tăng khiến người ta phải tiến hành xây dựng các luật lệ chăn nuôi đà điểu. Các hướng dẫn của Uỷ ban Thường trực của Hiệp định Châu Âu về Bảo vệ Động vật nuôi đã được bổ sung thêm những thông tin về đà điểu ostrich, emu và nandu.

3. Quá trình nghiên cứu và phát triển chăn nuôi đà điểu ở Việt Nam

Năm 1995, Bộ Nông nghiệp & PTNT giao cho Trung tâm Nghiên cứu Gia cầm Thụy Phương - Viện Chăn nuôi ấp 02 quả trứng đà điểu ostrich gửi từ Mỹ về nở được 02 con nuôi phát triển bình thường. Năm 1996, Trung tâm tiếp tục được Bộ Nông nghiệp & PTNT giao tổ chức ấp 100 trứng đà điểu nhập từ Zimbabwe nở được 38 con nuôi cho kết quả tốt. Với những cơ sở khoa học vững chắc và kết quả thực nghiệm có tính thuyết phục, năm 1997 Bộ Nông nghiệp & PTNT đã phê duyệt dự án đầu tư xây dựng cơ sở nghiên cứu phát triển chăn nuôi đà điểu Ba Vì - Hà Tây thuộc Trung tâm Nghiên cứu Gia cầm Thụy Phương - Viện Chăn nuôi. Năm 1998, 150 đà điểu ostrich 3 - 4 tháng tuổi gồm 03 dòng Blue, Black và AUST đã được nhập về từ úc với giá gần 7,5 triệu đồng/con. 03 dòng đà điểu này và 01 dòng của Zimbabwe được chăm sóc nuôi dưỡng tốt qua các giai đoạn. Đến năm 2000, đàn đà điểu đã bước vào giai đoạn sinh sản và đến nay đã sinh sản được 04 năm cho năng suất cao tương đương các nước tiên tiến.

Cũng trong thời gian qua, nhiều đề tài nghiên cứu khoa học đã được các nhà khoa học của Trung tâm và Viện Chăn nuôi triển khai. Kết quả nghiên cứu phát triển chăn nuôi đà điểu đã thu được những thắng lợi bước đầu. Hơn 3.000 con giống đã được đưa vào nuôi trong sản xuất ở trên 23 tỉnh thành trong cả nước. Ngoài ra, Trung tâm còn chuyển giao sang CHDC Nhân dân Lào 54 con. Kết quả cho thấy tỷ lệ nuôi sống cao 85 - 95,05%; khối lượng cơ thể lúc 11 - 12 tháng tuổi từ 98 - 112 kg. Một số đàn nuôi giống đã có năm đẻ đầu với năng suất trứng 10 - 12 quả/mái; tỷ lệ phôi 54 - 75%. Đã có nhiều mô hình chăn nuôi mang tính sản xuất hàng hóa như trang trại Vườn Xoài của Bà Nhã ở Đồng Nai, Chị Trang ở Tp Hồ Chí Minh, công ty Minh Đức ở Đà Nẵng và đặc biệt Tổng công ty Khánh Việt đã và đang triển khai đầu tư trên 600 tỷ đồng cho Chương trình công nghiệp đà điểu ở các tỉnh miền Trung và ven biển với các hạng mục công trình như: Trại giống, Nhà máy thức ăn, Nhà máy chế biến da, Nhà máy chế biến thịt với mục tiêu nuôi 5.000 - 7.000 đà điểu sinh sản và sản xuất 3.000 tấn thịt/năm để xuất khẩu.

Hiện nay, Trung tâm dưới sự chỉ đạo của Bộ Nông nghiệp & PTNT, Bộ Khoa học và Công nghệ, Viện Chăn nuôi đang tiếp tục đẩy mạnh nghiên cứu và chuyển giao TBKT với hy vọng đặt nền móng vững chắc cho sự phát triển ngành chăn nuôi đà điểu ở Việt Nam trong những năm đầu của thế kỷ XXI. 

IV. Kỹ thuật nuôi đà điểu từ sơ sinh đến 3 tháng tuổi

1. Chuồng nuôi gột

Đây là giai đoạn rất quan trọng, kết quả nuôi tốt hay xấu sẽ ảnh hưởng trực tiếp hiệu quả khai thác các lứa tuổi sau:

Chuồng nuôi nên chọn hướng có ánh nắng mặt trời, thoát nước tốt, mặt bằng cao ráo. Khu vực xung quanh yên tĩnh, tránh tiếng ồn như đường sắt, phi trường, nhà máy, đường ô tô... Nhà nuôi gột được thiết kế có chuồng kín nuôi úm và sân chơi đảm bảo diện tích.

Chuồng úm thông thoáng nhưng phải giữ được ấm. Sân chơi có chiều dài ³ 50 m để đà điểu chạy múa theo bản năng không bị cản trở. Sân chơi tốt nhất là thảm cỏ hoặc đất nền được nhặt sạch các dị vật như mảnh thuỷ tinh, sợi kim loại, que nhọn... Có thể trải một lớp cát mỏng lên bề mặt sân chơi để đà điểu vận động tốt và hút ẩm các chất đà điểu bài tiết.

Khi đưa ra những nguyên tắc chăn nuôi đà điểu ostrich, ta đặc biệt phải chú ý tới kỹ thuật nuôi dưỡng con non bởi vì đây là thời kỳ rất khó khăn và gây ra nhiều vấn đề cho người chăn nuôi. Tỷ lệ con non chết trong 3 tháng đầu rất cao và đôi khi lên tới vài chục phần trăm. Nuôi những con già hơn vài tháng tuổi với hệ miễn dịch đã phát triển thường không gặp rắc rối gì. Vào giai đoạn này, chúng chết ít với tỷ lệ không quá vài phần trăm.

Trong những tuần đầu tiên, con non cần được nuôi trong những khu đặc biệt với điều kiện môi trường đầy đủ. Cần phải hạn chế vào trong khu vực nuôi con non - tốt hơn hết chỉ cho phép nhân viên ra vào.

2. Thảm lót và chất độn chuồng

Từ 1-2 tuần đầu nền nhà nuôi úm được lót bằng thảm mềm để đà điểu đi lại vững chắc và giữ ấm được phần bụng. Chú ý tuyệt đối không có vật lạ như: que cứng, mẩu nylon, sợi len dạ. Nếu đà điểu ăn phải ngay từ những ngày đầu dễ dẫn đến tắc ruột.

Từ tuần thứ 3 trở đi dùng trấu, có thể dùng cát khô, phoi bào để lót nền.

Chức năng chạy của đà điểu rất quan trọng vì vậy khi nhốt ở nền cứng, trơn sẽ làm chân biến dạng, trật khớp dẫn đến tỷ lệ hao hụt cao. ở mọi nơi bệnh này chiếm tỷ lệ cao khi nuôi gột đà điểu.

3. Nhiệt độ và ẩm độ

Nhiệt độ là 1 yếu tố đặc biệt quan trọng trong chăn nuôi bởi vì các cơ quan điều phối nhiệt của con non chưa phát triển đầy đủ trong 3 tuần đầu tiên. Sau khi nở, ta phải đảm bảo duy trì ở nhiệt độ khoảng 32 - 330C. Sau đó, hàng tuần có thể giảm dần khoảng 2 - 30C cho đến khi đạt 20 - 220C. Nếu nhiệt độ trong nhà úm quá thấp thì chúng sẽ tập chung vào xung quanh đèn sưởi; nếu nhiệt độ quá cao thì chúng lại tản ra những nơi mát mẻ hơn, ruỗi cánh và há mỏ để tự làm mát. Vào những ngày khô và ấm, con non theo tuần tuổi nên được tắm nắng bởi vì nó sẽ có ảnh hưởng tích cực đến quá trình phát triển của chúng. Vào buổi tối, chúng bắt buộc phải được đưa vào phòng sưởi. Vào những ngày mưa, con non không được phép ra ngoài cho đến cuối tháng tuổi thứ 3.

Sau khi nở 24 giờ đà điểu đưa vào quây úm, bộ lông chưa đầy đủ, điều hoà thân nhiệt kém nên phải giữ nhiệt cho tốt. Ngoài ra trong bụng còn tích khối noãn hoàng lớn (253 - 350 g) dễ bị lạnh khi nhiệt thấp hoặc chất độn chuồng không đủ dày, dẫn đến sơ cứng không tiêu hoá được, viêm nhiễm là nguyên nhân chính gây chết trong những tuần đầu. Vì vậy, giữ ấm trong những ngày đầu gột úm là hết sức quan trọng.

Từ 1 tháng tuổi luyện cho đà điểu thích ứng dần với điều kiện ngoại cảnh.

Khi úm luôn phải quan sát phản ứng của con vật với nhiệt độ. Nếu nhiều con tránh xa khu vực lò sưởi (đèn) hay há miệng thở cần giảm nhiệt độ xuống, ngược lại nếu nhiều con tập trung gần nơi phát nhiệt những con ngoài rìa run run đó là nhiệt độ thấp cần phải tăng nhiệt lên. Khi đủ ấm đà điểu vận động mau lẹ hoặc nằm rải rác ngủ ngon lành. ẩm độ chuồng gột giữ tốt nhất ở mức 65 - 70%.

4. Quy mô đàn

Để quan sát và chăm sóc đồng đều từ sơ sinh đến 1 tháng tuổi bố trí 20 - 25 con/ quây úm. Quy mô lớn hơn đà điểu hạn chế vận động, tăng trưởng chậm, nếu gặp tác nhân hại đột ngột gây kích động làm chúng sợ hãi nháo nhác dẫm đạp lên nhau dễ gây chân thương và các khuyết tật về chân.

5. ánh sáng - vận động

Trong những ngày đầu tiên, ánh sáng có ảnh hưởng rất lớn đến mức độ tiêu tốn thức ăn và tình trạng sức khỏe. Vì lý do này, trong 2 ngày đầu tiên sau khi chuyển con non từ nhà ấp sang nhà úm, ánh sáng nên được giữ 24/24. Trong ngày thứ 3 và 4 số giờ ánh sáng giảm xuống còn 18 và ngày thứ 5 và 6 còn 16 giờ/ngày. Tương tự, độ chiếu sáng cũng giảm - trong ngày đầu tiên là 90 - 100 luxơ, sau 7 ngày - 40 luxơ và sau 14 ngày cho đến kết thúc quá trình - 20-25 luxơ.

ánh sáng và vận động phải phù hợp để kích thích đà điểu con ăn nhiều, tiêu hoá tốt, giảm bệnh tật, tăng trưởng nhanh. Nếu bên ngoài khí hậu tốt, ánh nắng đầy đủ thì 20 ngày tuổi có thể cho đà điểu con ra ngoài sân chơi để vận động và tắm nắng. Thời gian thả tăng từ từ theo từng ngày và diện tích sân chơi cũng được nới rộng dần.

Một tháng tuổi thả tự do vận động khi thời tiết tốt, nhưng khi trời mưa, xấu thì phải nhanh chóng đưa chúng vào chuồng. Đà điểu không có tuyến nhờn để bôi trơn lông vì vậy khi gặp mưa lông bị ướt và dễ dẫn đến rét toàn thân, cảm lạnh.

Ban đêm duy trì ánh sáng với cường độ 3 w/m2 để chúng dễ dàng ăn uống. đà điểu là chim chạy vì vậy tạo điều kiện để chúng vận động sớm là rất
quan trọng.

6. Tụ khí và thoáng khí

Trong nhà úm không đủ độ thông thoáng và mật độ quá dày thì khí ammonia (NH3) cũng như các loại khí có hại khác sẽ tụ lại quá cao. Trên thực tế, vấn đề này không xảy ra vào mùa hè khi con non được phép chạy nhảy tự do bên ngoài vào ban ngày (mức ammonia hiếm khi vượt quá 1 ppm). Vào cuối thu và đông, ammonia tụ lại sẽ cao hơn khi chúng không được phép ra ngoài nhiều và có khi mấy ngày không được phép chạy nhảy.

Hệ thống thoáng khí đầy đủ trong phòng là hệ thống đảm bảo đủ quá trình trao đổi khí cũng như nhiệt độ và ẩm độ tương đối cần thiết mà không gây ra hiện tượng gió lùa. Gió lùa đặc biệt nguy hiểm đối với ostrich nhất là con non cho đến tận cuối tháng tuổi thứ 3. Chuyển động không khí trong nhà úm giao động từ 0,3 - 0,4 m/giây.

Trong quá trình nuôi dưỡng, duy trì số lượng cá thể/ô hợp lý là rất quan trọng. Không được phép để mật độ quá dày đặc biệt đối với con non. Thiếu không gian sẽ khiến chúng bị khèo chân, xác lông và rõ ràng làm giảm năng suất đàn.

7. Chế độ dinh dưỡng

Đà điểu tuy được nuôi dưỡng thuần hoá đã lâu nhưng vấn đề dinh dưỡng vẫn là thời sự và đang tiếp tục nghiên cứu. Các giai đoạn tuổi, khẩu phần thức ăn được cân đối nhu cầu dinh dưỡng dưới đây sẽ cho kết quả tốt.

Thức ăn nuôi đà điểu mới, không ôi mốc, tốt nhất sử dụng cám viên để đà điểu ăn không rơi vãi. Với điều kiện thực tiễn ở Việt Nam, trong những tháng đầu chúng ta có thể sử dụng cám viên dùng cho gia cầm để cho đà điểu ăn. Từ 03 tháng tuổi trở đi, có thể tự làm lấy thức ăn từ các nguyên liệu sẵn có ở các địa phương như: ngô, thóc, cám, đậu tương, bột cá, bột xương... Thức ăn xanh của đà điểu gồm các loại rau như: xà lách, rau muống ở những tháng đầu. Sau đó có thể sử dụng cỏ xanh.

8. Máng ăn, máng uống

Máng ăn dùng bằng nhựa hoặc cao su hoặc chậu sành không dùng máng có các góc cạnh nhọn sắc dễ gây chấn thương chân.

Máng uống có thể dùng các chậu bằng sành, sứ, nhựa hoặc vật tương tự có bề mặt rộng để đà điểu thuận tiện khi uống bằng động tác ngậm nước đưa lên cao rồi mới nuốt. Nguồn nước phải sạch sẽ không có mùi. Những ngày đầu nên cho đà điểu uống nước mát hoặc ấm, nước uống để tự do, có thể đặt máng ăn cách xa máng uống để tạo sự vận động của đà điểu.

9. Chăm sóc và cách cho ăn

Đà điểu 1-2 ngày tuổi thường ngủ dưới bóng đèn sưởi. Từ ngày thứ 3 trở đi mới bắt đầu mổ thức ăn hoặc nhặt các vật lạ khác.

Nếu không để sẵn thức ăn tươi ngon, rau xanh thái nhỏ thì chúng sẽ ăn bất cứ vật gì nhặt được và dẫn đến tắc ruột rồi chết: 1 - 30 ngày tuổi cho ăn 6 lần/ngày; 31 - 60 ngày tuổi cho ăn 4 lần/ngày; 61 - 90 ngày tuổi cho ăn 2 - 3 lần/ngày.

Phương pháp cho ăn: có thể dùng riêng máng đựng thức ăn tinh và rau xanh. Trong những tuần đầu có thể trộn rau non thái nhỏ với thức ăn tinh để đà điểu ăn được nhiều thức ăn tinh hơn. đà điểu phát triển tốt có khả năng thu nhận thức ăn và đạt tăng trọng như sau. 

Thức ăn xanh gồm các rau mềm: xà lách, bắp cải, rau muống...

Lưu ý: Tuần đầu khối lượng sơ sinh có khả năng giảm đến 10 ngày, giai đoạn này đà điểu sử dụng nguồn dinh dưỡng chủ yếu là noãng hoàn, vì vậy nhu cầu thức ăn ăn vào không quan trọng bằng nước uống. Cả giai đoạn cho ăn thức ăn tinh tự do. Có thể tập cho đà điểu ăn bằng cách để thức ăn lên ngón tay đưa ngang và tầm mỏ đà điểu mổ hoặc gõ nhẹ xuống máng ăn tạo sự chú ý của đà điểu con.

V. Kỹ thuật nuôi đà điểu sinh sản

1. Giai đoạn nuôi dò và hậu bị

Sau 3 tháng tuổi chuyển sang chuồng nuôi sinh sản, tuần đầu tiên chúng bắt buộc phải làm quen với đường chạy mới, cần canh chừng cẩn thận. ở giai đoạn phát triển, lưu chuyển khí trong lành có ý nghĩa đặc biệt qua trọng bởi vì nó đảm bảo quá trình phát trình phù hợp của đường hô hấp cũng như của chân và nâng cao khả năng kháng bệnh tật của chúng. Không đủ cường độ vận chuyển sẽ dẫn đến hiện tượng khèo chân và nhiều vấn đề khác về đường hô hấp.

Để kiểm soát được quá trình lớn lên và phát triển của đà điểu, ta nên cân kiểm tra chúng 1 lần/tháng vào buổi sáng. Để tiến hành được nhanh chóng và hiệu quả, ta nên sử dụng mũ chùm đầu cho đà điểu.

Trong các loại phòng trị bệnh quan trọng thì ta phải ghi nhớ công tác tẩy giun 2 lần/năm.

Đôi khi ta thấy những con trưởng thành bị rụng lông. Điều này xảy ra có thể là do những lỗi về dinh dưỡng nhưng thường là do bọ ve gây ra.

Nuôi ostrich dò và trưởng thành không có gì đặc biệt khó. Ta chỉ cần đảm bảo quản lý tốt, cho ăn đầy đủ và hàng ngày trông nom cẩn thận.

Giai đoạn nuôi dò từ 3 - 12 tháng tuổi chăm sóc như nuôi thịt, không cho ăn ít hơn. Kết thúc 12 tháng tuổi, đà điểu trống nặng từ 110 kg/con trở lên và đà điểu mái từ 95 kg/con trở lên là đạt yêu cầu.

Giai đoạn nuôi dò và hậu bị  từ 13 - 24 tháng tuổi cho đà điểu vận động nhiều mức ăn giảm. Nếu có điều kiện nuôi tách riêng trống, mái .

2. Giai đoạn sinh sản

Đà điểu Australia thành thục lúc 20 - 25 tháng tuổi, con mái thành thục sớm hơn con trống khoảng nửa năm do vậy nếu ghép trống mái cùng lứa tuổi với nhau tỷ lệ thụ tinh rất thấp. Thực tế cho thấy trong trường này tất cả trứng đầu vụ đẻ bói đều không phôi. Để khắc phục tình trạng này có thể ghép trống già hơn mái từ 6 tháng đến 1 năm tuổi. Vụ đẻ thứ 2 yếu tố tuổi không còn ảnh hưởng lớn.

Con mái trưởng thành đẻ quả trứng đầu sau đó 16-18 ngày mới đẻ quả trứng thứ 2. Các quả tiếp theo đẻ cách nhau từ 2 - 5 hoặc 6 ngày. Nếu con mái thường xuyên bị xáo trộn hay rối loạn kích thích tố dẫn đến hay đẻ trứng
dị dạng.

Chuồng trại nuôi đà điểu gồm chuồng có mái che với kích thước từ 3 x 5 m trong đổ cát để đà điểu có thể vào đẻ. Sân chơi có chiều rộng 8 m và chiều dài 80 - 100 m. Cần có chiều dài lớn để chúng khi chạy lúc tăng tốc cực đại vẫn còn khoảng trống không gặp chướng ngại vật. Một ô chuồng như vậy có thể nhốt 2 trống 5 mái.

Mỗi ô chuồng ghép 1 trống với 2 mái hoặc tương ứng 2 với 5. Trong sản xuất, chúng ta ghép nuôi quần thể với số lượng từ 05 trống trong 10 hoặc 13 mái. Tuy vậy, quy mô đàn phải dễ kiểm soát và đánh giá chất lượng cá thể trong mùa sinh sản.

- Phân biệt trống mái

Đà điểu trước 07 tháng tuổi lông chưa đặc trưng nên tính biệt chưa rõ ràng cơ quan sinh dục con trống chưa phát triển đầy đủ vì vậy chỉ khi nó bài tiết mới quan sát được gai giao cấu lộ ra ngoài. Nếu phân biệt trống mái chỉ bằng phương pháp khám lỗ huyệt do các chuyên gia thực hiện.

Từ 08 tháng tuổi trở đi con trống có dáng cao lớn, lông dần chuyển màu đen, đuôi và hai bên cánh có lông vũ màu trắng, chân và mỏ chuyển màu đỏ, con mái kích thước nhỏ hơn, lông màu xám tính hiền lành hơn.

- Tiêu chuẩn chọn đực giống

Đà điểu trống chọn hình thể cân đối cường tráng phát triển bình thường, tính ôn hoà, hoạt bát hiếu động, đầu thanh tú, cổ thẳng không cong, mắt lớn và linh hoạt thể trạng không quá béo hoặc quá gầy. Đặc biệt lưu tâm hai ngón chân khoẻ mạnh cấu tạo ngay ngắn. Cơ quan sinh dục phải lớn dài và cong về phía trái, chiều dài trung bình 25 cm. Những cá thể quá hung dữ thường không giữ lại làm giống vì khó kiểm soát và dễ làm chấn thương con mái. Đà điểu trống biểu hiện khỏe mạnh ở màu đỏ rực rỡ của mỏ và thân.

- Ghép đàn và phối giống

Từ 18-20 tháng tuổi ghép đực với mái để cho chúng có thời gian sớm quen nhau. Khi muốn giao phối con trống lượn quanh mái, có động tác xòe cánh đầu đánh sang hai bên hông, nếu mái đồng ý cho phối thì nằm xuống chờ trống leo lên với một chân phải để lên lưng mái và hai đuôi úp dính vào nhau. Động tác phối xong con trống đứng dậy bỏ đi , còn con mái vẫn nằm, miệng tép tép sau 3 - 4 phút mới đứng dậy. Sự phối giống thường diễn ra vào buổi sáng từ 6 - 9 giờ và chiều từ 14 - 16 giờ rất ít khi diễn ra vào buổi tối. Trống tốt có thể phối 10-12 lần/ngày.

- Nhu cầu dinh dưỡng nuôi đà điểu sinh sản

Dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng đến năng suất trứng, tỷ lệ phôi và ấp nở, tuy vậy kết quả nghiên cứu về lĩnh vực này so với gia cầm vẫn còn vô cùng đơn giản.

Hàm lượng dinh dưỡng trong khẩu phần:

Định lượng cho ăn 1,6 - 1,8 kg/con tùy thời điểm đầu vụ hay lúc đẻ rộ. Cho ăn buổi sáng đến chiều kiểm tra máng ăn vừa hết là lượng thức ăn cung cấp đủ. Tuy vậy, để đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng cho đà điểu trong mùa vụ đẻ trứng, có thể phân loại đà điểu theo năng suất trứng. Đối với đà điểu đẻ cao, phải cho ăn khẩu phần thức ăn có hàm lượng dinh dưỡng cao hơn.

Thức ăn xanh: Cỏ ghi nê, cỏ voi và các loại rau khác đà điểu ăn được. Tốt nhất là đà điểu được thả ở bãi có thảm cỏ xanh để tự chúng lựa chọn và nhặt cỏ tươi theo ý muốn.

- Nước uống

Đà điểu sinh sản cần nhiều nước uống. Chúng sẽ không uống nước nóng vì vậy bố trí máng uống nơi có bóng râm để nước được mát, nước luôn đổ đầy máng, mỗi ngày thay một lần.

- Mùa vụ sinh sản - quy luật đẻ

ở Việt Nam đà điểu đẻ từ tháng 12 năm trước đến tháng 8 - 9 năm sau. Nghỉ đẻ và thay lông 3 - 3,5 tháng, trong ngày đẻ tập trung từ 14 - 19 giờ. Vì vậy, thời gian này phải bố trí người trực đẻ kịp thời nhặt trứng ra khỏi ổ tránh để chúng dẫm vỡ. Nếu quá 19 giờ mà không thấy đẻ xem như ngày hôm đó không đẻ.

Đà điểu mái đẻ theo từng đợt được 8 - 10 quả trứng thì nghỉ sau 7-10 ngày mới tiếp tục đẻ lại. Con đẻ ít có thể giãn đoạn 1-2 tháng.

- Các yếu tố ảnh hưởng đến sản lượng trứng

Do nhu cầu con giống trên thế giới nên nâng cao sản lượng trứng ostrich có một ý nghĩa đặc biệt quan trọng. ở nhiều nước, người chăn nuôi hướng tới vừa nâng cao số lượng trứng của một con mái vừa giảm độ tuổi thành thục sinh dục. Trên thế giới đã có rất nhiều tiến bộ về lĩnh vực này. Kết quả chọn lọc được tiến hành trên 100 năm qua cho thấy con mái bắt đầu đẻ trong điều kiện trang trại vào năm tuổi thứ 2 - 2,5 trong khi con trống đến tuổi thành thục vào khoảng 3 năm. Tuy nhiên, đã có nhiều trường hợp ostrich đẻ trứng đầu vào tháng tuổi thứ 16 - 18.

Trong tự nhiên, ostrich đến tuổi thành thục vào năm thứ 4 - 5. Vì thế, thuần hóa đã giảm được tuổi thành thục sinh dục. Hơn thế nữa, ostrich trang trại đã đẻ được nhiều trứng hơn so với nhu cầu duy trì giống nòi. Trong tự nhiên, một ổ trứng ostrich thường có 12 - 18 quả (từ con mái chính). Trong trang trại, những con mái đẻ từ 40 - 100 quả và đôi khi còn nhiều hơn thế. Một số con mái nuôi trong các trang trại của Mỹ thậm chí còn đẻ tới 130 quả/mùa cho dù hầu hết chỉ là 40 - 60. Số lượng trứng cao nhất của một con mái/mùa được ghi nhận là ở Hoa Kỳ với 167 quả.

Sự khác biệt lớn trong số lượng trứng ostrich là một ảnh hưởng của nhiều yếu tố di truyền và môi trường. Một trong số đó là độ tuổi. Con mái non trong mùa sinh sản đầu tiên đẻ 10 - 20 quả với khối lượng 1.100 - 1.600 g. Số lượng và khối lượng trứng tăng lên trong các mùa tiếp theo. Trong mùa sinh sản thứ 2, khối lượng trứng đạt trung bình khoảng 1.500 g. Các loài phụ ostrich cũng rất quan trọng. Black Châu Phi được biết đến có năng suất trứng cao nhất. Hơn thế, loài này còn đến tuổi thành thục sớm hơn cả Blue Neck hoặc Red Neck.

Điều kiện khí hậu cũng là yếu tố quan trọng và người ta cho rằng kiểu khí hậu tối ưu đối với ostrich là ở Nam Phi (ấm và khô). Sản lượng trứng ở đó cao hơn Châu Âu. Số lượng trứng/mùa ở Nam Phi đạt khoảng 60 quả/mái trong khi đó ở Châu Âu thường giao động từ 35 - 50.

Sản lượng trứng cũng phụ thuộc vào độ dài ban ngày. Các quá trình sinh học của ostrich trong mùa sinh sản được ánh sáng kích thích rất lớn. Nó đóng một vai trò đặc biệt trong các quá trình liên quan đến cực điểm giới tính và hình thành trứng. ánh sáng kích thích quá trình sản sinh estrogen có nghĩa là lượng huyết thanh trong máu tăng lên cùng với độ dài trong ngày. Tuy nhiên, mức độ protein trong thức ăn được tăng lên trong mùa sinh sản và ở phương diện nào đó cũng tăng khả năng sinh sản của chúng. Cần duy trì ánh sáng nhân tạo kéo dài trong ngày đảm bảo thời gian chiếu sáng 16 h/ngày trong cả mùa sinh sản.

- Nhặt trứng

Nên thu nhặt trứng hàng ngày vào buổi chiều muộn hoặc buổi tối. Đây là công việc rất rắc rối và tốn nhiều nhân công đặc biệt trong những trang trại rộng lớn bởi vì đà điểu đẻ trứng ở bất kỳ nơi nào. Để chúng có thể dễ dàng đẻ được ở những nơi đã chọn trong sân chơi, tốt hơn hết là rải cát để khiến chúng làm ổ tại đây. Đôi khi người ta còn làm mái che nhỏ (dài 3 m x rộng 3 m x cao 3 m) để che mưa hay nắng nóng. Tuy nhiên, hiếm khi đà điểu cần đến sự bảo vệ như thế.

Trong mùa sinh sản, người thu nhặt trứng có thể có nguy cơ bị con trống tấn công do không muốn bị mất trứng trong ổ của con mái. Trong trường hợp này, trứng phải do hai người thu nhặt một trong số đó cầm một cây gậy dài có chạc ở đầu bởi vì con trống thường cảm thấy nể sợ những vật cao hơn mình. Còn người kia tiến hành nhặt trứng. Phần hàng rào dưới sân chơi của con trưởng thành nên để một khoảng không chắn lưới để trong trường bị tấn công khi đang thu nhặt trứng, ta có thể dễ dàng thoát ra được.

-  Vòng đời sinh sản

 Vòng đời sinh sản của đà điểu phụ thuộc rất nhiều vào điều kiện cơ thể con sinh sản. Con mái nuôi trong điều kiện tốt, cho ăn theo khẩu phần có thể đẻ trứng trong 35 - 40 năm. Đỉnh cao của vòng sinh sản rơi vào năm tuổi thứ 5 - 7 và duy trì trong 12 - 15 năm. Con trống được tận dụng trong 10 - 12 năm. khi so sánh với các loài gia cầm khác thì vòng đời sinh sản của đà điểu dường như kéo dài hơn. 40 năm là con số ấn tượng khi so sánh với các loài gia cầm khác. Giả sử 1 mái đẻ 40 trứng/mùa và tiếp tục duy trì số lượng này trong 40 năm thì tổng số là 1.600 quả. Nhân số này với khối lượng trứng trung bình (1,5 kg) thì ta được tổng khối lượng là 2.400 kg trứng. Qua giai đoạn 40 năm, con mái sản sinh được 25 kg trứng/1 kg khối lượng cơ thể. Đối với gà sinh sản (3 - 4 năm) thì giá trị này đạt xấp xỉ 11 kg.

- Những công việc quản lý giống sinh sản

Ghi số liệu giống: Ô chuồng nuôi, tất cả các cá thể đều được đeo thẻ số
bằng nhựa.

Ghi chép sinh sản: Ghi chép chủng loại đà điểu phối, chủng loại trứng đẻ, số lượng trứng thụ tinh, tỷ lệ ấp nở,... Tất cả các số liệu ghi chép sẽ làm tư liệu cho công tác chọn giống trước, sau các mùa sinh sản.

Vi. Kỹ thuật nuôi đà điểu thịt

Sau 3 tháng tuổi đà điểu theo hướng nuôi thịt cần đạt sinh trưởng tối đa, để có hiệu quả kinh tế cao. Trọng lượng giết mổ phải đạt 85-110 kg/con.

1. Yêu cầu chuồng trại

Khu chuồng nuôi chủ yếu là sân chơi với kích thước 5 x 60 - 120 m tuỳ theo điều kiện có thể nuôi từ 12 - 15 con. Đà điểu thích chạy nên sân chơi phải có diện tích rộng, nền sân ngoài thảm cỏ phải có chỗ lót cát. Thói quen của đà điểu sống ở xa mạc luôn thường xuyên tắm cát để làm sạch cơ thể và loại bỏ các ký sinh trùng ngoài da. Đà điểu cũng rất thích tắm mưa nếu không có đệm cát nước mưa sẽ làm sân lầy bùn và bộ lông đà điểu bẩn dễ gây bệnh tật. Sân chơi có trồng cây làm bóng mát cho đà điểu trú nắng. Giai đoạn này đà điểu hầu như ở ngoài trời, vì vậy sân chơi đối với chúng rất quan trọng. Ngoài ra, cần bố trí lán hoặc chỗ có mái che với diện tích nhỏ 3 - 5 m2 để đặt máng ăn.

2. Điều kiện yên tĩnh

Hệ thần kinh đà điểu rất nhạy cảm, dễ phát sự kinh động khi có tiếng động lớn, đột ngột hoặc người lạ mặt. Lúc đó cả bầy dồn tụ lại một chỗ ngóc đầu lên cao, quay lại bốn phía như đề phòng hiểm họa, nếu có sự kinh động mạnh cả bầy chạy loạn xạ có thể dẫm đạp lên nhau, đâm vào bất cứ chướng ngại vật nào dễ gây chấn thương, rách da hoặc gẫy cổ rồi chết.

3. Đề phòng các vật lạ

Vì đà điểu là loại ăn tạp nên trong khu vực nuôi cần phải dọn sạch các vật như gạch, đá, mảnh thủy tinh, túi bóng hay các vật nhỏ nhọn sắc để tránh cho chúng ăn phải các thứ này, dễ gây chấn thương đường tiêu hoá.

4. Chế độ dinh dưỡng

Đặc biệt ở đà điểu 4 - 6 tháng tuổi nhu cầu đạm và các vitamin phải đáp ứng đủ để đảm bảo cho sự phát triển. Tăng trọng ở cuối giai đoạn này đạt từ 12 - 13 kg/tháng.

Đà điểu có hệ vi sinh vật ở manh tràng phát triển giúp chúng tiêu hoá xơ thô tới 60%. Vì vậy phải bổ sung rau, cỏ xanh tự do để giảm giá thành, rau cỏ non được băm 3 - 4 cm để rễ ăn, cho ăn máng riêng hoặc để lên trên thức ăn tinh.

- Nuôi đà điểu thương phẩm cho ăn nhiều tăng trưởng nhanh có thể giết thịt từ 10 tháng tuổi.

- Thức ăn xanh cho đà điểu có thể dùng lá bắp cải già, cỏ ghi nê, cỏ voi non, rau muống, rau lấp... Nếu sân chơi hoặc có bãi chăn rộng có thảm cỏ tự nhiên thì đà điểu tự vặt cỏ không nhất thiết phải bổ sung thức ăn xanh.

5. Máng ăn, máng uống

Đà điểu phát triển to lớn vì vậy phải sử dụng máng ăn bằng gỗ được đóng với kích thước 0,3 x 0,25 x 1,0 m. Máng ăn được cố định ở độ cao 0,7 - 0,8 m để đà điểu không dẫm đạp và ăn dễ dàng. Đảm bảo 4 - 5 con/1 máng ăn.

Sử dụng bồn cao su đựng nước cho đà điểu uống, sử dụng nước máy hay nước giếng khơi, nước đủ để đà điểu uống tự do, mỗi ngày thay nước và rửa sạch máng một lần, duy trì nước mát tránh nước nóng dưới ánh nắng mặt trời.

6. Phân nhóm và mật độ nuôi

Tuỳ diện tích chuồng nuôi có thể phân nhóm theo trọng lượng hay lứa tuổi, mỗi nhóm 15 - 20 con, mật độ nuôi đảm bảo 1 - 2 m2 nền chuồng/con và 15 m2 sân chơi/con.

7. Giới thiệu khẩu phần ăn nuôi thâm canh để giết mổ lúc 10 tháng tuổi

Để rút ngắn thời gian nuôi, có thể triển khai nuôi với khẩu phần ăn dưới đây.

Khẩu phần, hàm lượng dinh dưỡng nuôi đà điểu thịt thâm canh

Chú ý: Việc sử dụng quá nhiều xơ trong khẩu phần sễ làm giảm hiệu xuất chuyển hoá thức ăn. Thức ăn xanh cồng kềnh nên hạn chế thức ăn tinh cũng như dinh dưỡng thu nhận thấp dẫn đến tăng trọng thấp.

8. Vận chuyển đà điểu

Con non thông thường bao giờ cũng được vận chuyển vào sáng sớm tốt nhất là trong các hộp nhỏ bằng nhựa hoặc bìa carton có đáy chắc chắn. Không nên vận chuyển tự do trên ô tô bởi vì có thể sẽ làm thương tổn. Nếu vận chuyển xa, ta buộc phải tiếp nước glucose cho chúng (100 g/1 lít nước). Cần thiết phải tránh gió lùa vì chúng đặc biệt nguy hiểm. Sau khi rỡ xuống phải kiểm tra cẩn thận tất cả mọi con rồi mới tiếp nước.

Con trưởng thành cần vận chuyển thường được bắt trong những ô nhỏ. Bắt được chúng khó khăn hơn nhiều so với con non. Ta sử dụng một cây sắt nhẹ dài khoảng 2,5 m đầu là một cái móc còn một đầu bẻ cong như cây gậy chống. Sau khi bắt được cổ chúng, nhẹ nhàng ấn xuống rồi chùm đầu bằng vật liệu tối đục có kích thước 14 - 16 x 28 - 33 cm. Mũ chùm đầu có một lỗ mở phía mỏ để cho chúng có thể dễ dàng thở được. Trong suốt quá trình vận chuyển, ta cần phải thận trọng bởi vì cú đá của đà điểu rất mạnh. Tốt nhất là đứng về một bên, không bao giờ đứng đằng trước. Đà điểu được chuyển từ trên xe xuống từng con một, nhẹ nhàng và chậm chạp, không được đẩy bởi có thể sẽ gây cho chúng sự sợ hãi không kiềm chế nổi.

Xe vận chuyển đà điểu phải sạch sẽ, sát trùng cẩn thận, sàn không được trơn trượt và chỗ chuyển lên xuống phải có vách ngăn để đảm bảo có đủ không gian rộng 0,8 - 1,0 m2 cho mỗi con trưởng thành (0,5 - 0,6 m2 cho con non). Chuyên chở quá nhiều sẽ khiến cho chúng bị stress và bị thương và thậm chí còn đánh lẫn nhau. Các thanh ngăn giữa chúng cần được thiết kế bằng vật liệu mềm. Trong quá trình vận chuyển phải đảm bảo đủ độ thông thoáng.

Đà điểu cũng có thể được vận chuyển trong những chiếc hộp đặc biệt (tốt nhất bằng gỗ). Kích thước các hộp này nên phù hợp với từng độ tuổi và kích thước đà điểu (khoảng 150 x 65 x 125 cm) có lỗ mở cho đầu và cổ. Trong trường hợp vận chuyển bằng đường không ta nên sử dụng các thùng đóng có các thanh gỗ cách thưa, thông thoáng.

Vào những ngày mùa hè nóng bức, vận chuyển đà điểu nên được thực hiện vào sáng sớm, chiều muộn và tốt nhất vào ban đêm để tránh nhiệt độ cao và stress không cần thiết. Bóng tối sẽ đảm bảo được tính chất hòa bình giữa chúng. Nếu đà điểu được vận chuyển qua 1 đoạn đường dài hơn 10 tiếng, ta phải dừng lại ít nhất một lần, cho ăn và uống rồi sau đó 15 - 20 phút lại lên đường. 

9. Một số công thức thức ăn cho đà điểu

Vii. Hướng dẫn quy trình ấp trứng đà điểu

1. Cấu trúc, cấu tạo và các thành phần của trứng

1.1. Khối lượng

Loài chim chạy đẻ trứng có kích thước rất lớn. Trứng đà điểu là loại lớn nhất trong tất cả các loài chim hiện nay, to gấp 25 lần trứng gia cầm (trung bình 60 g/quả).

Mặc dù, những con càng to thì đẻ trứng càng lớn nhưng trứng đà điểu lại là loại nhỏ nhất nếu so sánh với khối lượng cơ thể của con mái trưởng thành, chỉ bằng 1 - 1,2% so với khối lượng cơ thể.

Khối lượng trứng đà điểu, trung bình khoảng 1.500 g nhưng lại giao động từ 1 đến 2 kg và khối lượng trứng trong bất kỳ lứa nào cũng đều rất
khác nhau.

1.2. Hình dạng và kích thước

Nhìn chung, trứng chim chạy không nhọn bằng trứng gia cầm cho nên rất khó phân biệt đầu có buồng khí nếu không được soi kiểm tra.

Trứng đà điểu có chiều dài trung bình là 15,3 cm (giao động 14 - 17 cm), chiều rộng trung bình là 12,3 cm (giao động 11 - 13 cm) và dài/rộng là 1,25 (giao động 1,18 - 1,25). Phần bề mặt vỏ trứng xấp xỉ 582 cm2.

1.3. Cấu trúc trứng

Cấu trúc trứng chim chạy tương tự như của gia cầm:

Cấu trúc trứng đà điểu

AS - khoang khí; Bl - bì phôi; C - dây chằng; ISM - màng vỏ trong; ITW - lòng trắng mỏng trong; OSM - màng vỏ ngoài; OTW- lòng trắng mỏng ngoài; S- vỏ; TW- lòng trắng dầy; VM- màng noãn hoàng; Y-lòng đỏ

1.4. Chất lượng trứng

Chất lượng trứng tốt là tiền đề cho tỷ lệ nở và nuôi sống cao. Một quả trứng chất lượng cao chỉ được đẻ ra khi con mái đang ở trong điều kiện và tình trạng tốt nhất và được giao phối cùng con đực cũng đang trong tình trạng tương tự. Đặc biệt dinh dưỡng ở con mái cần phải được quan tâm hàng đầu và gắn liền với nhu cầu sinh sản. Con mái không nên để cho ăn quá béo nhưng cũng không được để cho quá đói.

Trứng phải có hình dạng và cấu tạo lý hóa học bình thường để cung cấp tất cả các thành tố phát triển phôi. Những quả trứng có chất lượng nhất đều được đẻ ra trong môi trường sạch sẽ, thu nhặt đúng cách và bảo quản trong điều kiện tối ưu. Nếu theo đúng trình tự như thế thì trứng sẽ không còn nguy cơ nhiễm các loại vi khuẩn.

Trứng không nở được có thể do một số nguyên nhân. Có thể do giao phối không đạt yêu cầu, khẩu phần thức ăn không đầy đủ hoặc do trứng được đẻ trong môi trường bẩn thỉu và tiếp xúc với ánh nắng mặt trời trong 8 tiếng. Kể cả trong điều kiện quản lý tốt nhất thì vẫn có trường hợp trứng có phôi nhưng chết trong quá trình ấp. Thời điểm tỷ lệ chết cao nhất là vào những tuần đầu tiên và cuối cùng của quá trình phát triển.

2. Chuẩn bị trứng trước khi đưa vào ấp

2.1. Bảo quản trứng ấp

Ta biết rằng ở trứng gà nếu vỏ và lòng trắng dầy thì thời gian ấp sẽ kéo dài hơn so với những quả mỏng hơn cùng kích thước. Tình huống này ở chim chạy lại không rõ ràng cho lắm.

ở Nam Phi trứng đà điểu tự nhiên được thu nhặt tại một ổ 11 - 15 quả vừa được đẻ (giữ đến 30 ngày) đã nở tốt hơn trứng thuần hóa đẻ trong cùng môi trường. Tuy nhiên, qua kết quả nghiên cứu trứng ostrich bảo quản hơn 3 ngày thì nở ra những con có chất lượng tốt hơn.

Trứng đà điểu đã được thuần hóa gần như được để tươi nên điều này cũng gợi ra rằng trứng chim chạy đã được hình thành và có khả năng bảo quản lâu dài. Thực tế, trứng chim chạy vẫn chưa được bảo quản đủ lâu trong thí nghiệm.

Điều kiện nhiệt độ và ẩm độ theo số ngày trứng được bảo quản

Khi bảo quản trứng ngắn ngày cần đặt ẩm độ hơi thấp hơn và nhiệt độ bảo quản hơi cao hơn. Nếu bảo quản lâu ngày thì nên có những điều kiện ngược lại để cho kết quả được tốt hơn.

2.1.1. Nhiệt độ bảo quản

Trứng sau khi được đẻ ra bị lạnh so với nhiệt độ cơ thể mẹ, quá trình phát triển của phôi bị ngừng lại. Trứng đà điểu cần được nhặt ngay sau khi đẻ ra, tránh nhiễm khuẩn dẫn đến trứng bị thối.

Để bảo quản trứng ấp có hiệu quả cao nhất nên giữ trứng ở nhiệt độ phòng lưu giữ trong khoảng 650F sẽ cho phép trứng được giữ tốt hơn. Trứng lưu giữ trong phòng > 700F cần phải đảo thường xuyên hơn. Nhiệt độ bảo quản sẽ tạo điều kiện cho phôi phát triển, song nếu nhiệt độ không thích hợp gây chết phôi, đặc biệt khi nhiệt độ cao quá sẽ gây nên chết phôi hàng loạt.

2.1.2. ẩm độ bảo quản

Trong khi bảo quản trứng bị bay hơi nước. Muốn hạn chế sự bay hơi nước phải giữ độ ẩm môi trường. Cần cân nhắc đến thời gian bảo quản và các điều kiện môi trường lưu giữ trứng. ẩm độ < 50% (so với mức tương đối) sẽ làm giảm khối lượng trứng trong quá trình bảo quản. Độ ẩm bảo quản trứng đà điểu 55- 60%.

2.1.3. Xếp trứng trong thời gian bảo quản

Trứng gia cầm, trứng đà điểu đều xếp đầu nhỏ xuống dưới đầu có buồng khí để lên phía trên, riêng trứng đà điểu vì đầu to và đầu nhỏ khó phân biệt nên phải soi trứng đánh dấu khoanh vòng lại, nếu bảo quản dài ngày, cần xếp trứng nghiêng góc 450 hoặc nằm ngang. Trong quá trình lưu giữ, trứng nên được để nghiêng 450 so với chiều thẳng đứng, đảo 1 hoặc 2 lần/ngày để giúp lòng đỏ chuyển về phía buồng khí. Để trứng ở nơi thoáng mát, không bị hấp thụ nhiệt, không để nơi ô nhiễm hoặc nhà kho ẩm mốc.

2.2. Chọn trứng để ấp

2.2.1. Chọn trứng theo ngoại hình

Trên cơ sở ngoại hình của trứng có thể chọn ngoại hình trứng để có tỷ lệ ấp nở cao.

Khi chọn trứng chú ý loại bỏ các quả trứng quá to, quá nhỏ, quá mỏng, méo mó, xù xì, rạn dập, vì những trứng này nở kém, chất lượng gia cầm con thấp và không thể làm giống được. Trứng quá dài, quá tròn cũng không nên cho vào ấp vì tỷ lệ giữa lòng đỏ và lòng trắng không cân đối.

2.2.2. Chọn trứng qua đèn soi

Sau khi kiểm tra theo ngoại hình cần soi kiểm tra để chọn loại bớt quả không đủ tiêu chuẩn (rạn nứt, buồng khí không đúng) đồng thời khoanh tròn vào vùng có buồng khí để khi xếp trứng nhớ đưa lên phía trên.

2.3. Vận chuyển, chuyển về cơ sở ấp

Cần xếp trứng vào thùng, cứ một lớp độn dày 3cm xếp một lượt trứng phía trên thùng cũng chèn thêm một lớp độn dày 5cm cho chật thùng chất độn dùng vận chuyển trứng phải sạch, mềm, xốp không có vật cứng lẫn vào.

Khi vận chuyển cần nhẹ nhàng tránh đi vào các ổ trên đường không được đi nhanh, đi ẩu. Nếu vận chuyển không tốt có thể hỏng hàng loạt trứng do bị đứt dây chằng, dập vỡ, bong buồng khí.

2.4. Xử lý trứng ấp

Trứng đà điểu nhặt từ chuồng nuôi về phải được xông trong ngày với liều lượng: 8,5 g thuốc tím (KMN04); 17 ml phóocmôn; 17 ml nước cho 1 m3
buồng xông.

Cách làm: Cho thuốc tím vào âu sứ có đường kính 30 cm, cao 10 cm rồi đổ phoócmôn và nước vào, hỗn hợp chất sẽ thăng hoa do vậy phải đóng kín cửa buồng xông. Để như vậy 30 phút rồi mở cửa ra.

Chú ý: Khay để trứng cách mặt sàn 35 - 40 cm để khi đổ các chất vào với nhau không bị bắn dung dịch lên trứng.

3. Chuẩn bị máy ấp, xếp trứng vào máy

Nếu ấp trong máy ấp đa kỳ có nghĩa là trong máy luôn có trứng đã được ấp dài ngày và trứng mới đưa vào ấp cần chuẩn bị vị trí để xếp xen kẽ giữa trứng đang ấp và trứng mới vào nhằm cân bằng từ nhiệt thải ra của trứng cũ và nhiệt thu vào của trứng mới. Trong thời gian 1,5 tháng - 2 tháng cần xông cả máy một lần (liều lượng như xông trứng trong khi bảo quản, thời gian xông 20 phút).

Nếu ấp trong máy đơn kỳ có nghĩa là chỉ ấp một lứa đến kết thúc mới vào tiếp lứa khác thì phải vệ sinh máy sạch sẽ, khử trùng rồi bật máy từ 3 - 5 giờ cho nóng máy trước khi đưa trứng vào ấp. Trứng ở trong phòng bảo quản cần được đưa ra ngoài trước 8 - 10 giờ để không bị lạnh, nóng đột ngột gây chết phôi.

4. Chế độ ấp trứng

Để có kết quả tốt trong một chu trình sản xuất con giống ngoài yếu tố về chất lượng giống, thức ăn, các yếu tố ngoại cảnh chế độ ấp trứng là một yếu tố có tính quyết định quan trọng. Nếu ta biết phối hợp chặt chẽ giữa các yếu tố trong chế độ ấp sẽ có kết quả ấp nở đạt tốt nhất, ngược lại nếu không kết hợp hài hoà được các yếu tố trong chế độ ấp sẽ gây chết phôi cao, đà điểu con nở ra yếu, tỷ lệ nuôi sống thấp.

Cũng như quy trình ấp trứng gà, quy trình ấp trứng đà điểu có 4 điều kiện cơ bản. Nhưng ostrich là một loại chim chạy có khối lượng trứng lớn gấp 25 - 30 lần trứng gà lại có nguồn gốc từ các vùng sa mạc nên yếu tố nhiệt độ và ẩm độ để ấp không giống trứng gà và các loài khác.

4.1. Nhiệt độ

Phôi chỉ phát triển được khi trứng được làm nóng lên biên độ nhiệt độ ấp trứng đà điểu từ 35,50C - 36,50C nếu ấp đơn kỳ ta có thể chia làm 3 giai đoạn.

       Giai đoạn 1:  từ 1   - 10 ngày ấp     Nhiệt độ 36,70C – 370C

      Giai đoạn 2:  từ 11 - 34 ngày ấp     Nhiệt độ 36,30C - 36,50C

      Giai đoạn 3:  từ 40 - 43 ngày ấp     Nhiệt độ 35,50C – 360C

Nếu sử dụng máy ấp đa kỳ chia làm 2 giai đoạn

       Giai đoạn ấp:   1 - 38 ngày            Nhiệt độ 36,30 C - 36,50C

                             39 - 42 ngày            Nhiệt độ  35,50C- 360C

Quy trình nhiệt độ và ẩm độ để ấp trứng emu trung bình đặt ở 96,80F (35,90C) và 33% RH.

4.2. ẩm độ

Trứng đà điểu có lỗ khí rộng nhưng số lỗ khí/1cm2 ít, độ dày của vỏ trứng đà điểu 1,8 - 2mm; tỷ lệ giữa lòng trắng với lòng đỏ cao do vậy lượng nước trong quá trình ấp và làm giảm khối lượng trong quá trình ấp là một vấn đề hết sức quan trọng. Muốn giải quyết được nội dung đó cần phải tạo môi trường ấp có ẩm độ thấp.

ẩm độ cần thiết trong: - Giai đoạn ấp: 20 - 25%

                                     - Giai đoạn nở: 45 - 60%

4.3. Đảo trứng

Đảo trứng là một yếu tố quan trọng, đặc biệt trong giai đoạn đầu của quá trình phát triển phôi. Phôi nằm trên đỉnh lòng đỏ, nếu để nguyên không đảo trứng thì phôi sẽ dần dần chuyển lên đầu trứng và dính vào màng vỏ. Trứng cần được xoay định kỳ qua 900 mặt phẳng (450 về hai phía trục tung).

Có 4 lý do phải đảo trứng:

* Lòng đỏ nổi hơn một chút so với lòng trắng chính vì thế chúng có thể nổi lên trên về phía màng vỏ và khử nước. Đảo trứng thường xuyên sẽ giúp chống lại hiện tượng này xảy ra khi bảo quản trứng lâu dài.

* Phôi phát triển theo khoang. Nếu trứng không được đảo thì sẽ xảy ra hiện tượng phát triển không đều dẫn đến con non nở ra bị dị tật.

* Nguồn cung cấp máu cho phôi thường phát triển qua mặt trên lòng đỏ và dưới thành trứng giữa lòng trắng và màng vỏ. Đảo trứng cho phép lòng trắng kéo xa khỏi vỏ để tạo không gian cho túi niệu phát triển dài xuống dưới xung quanh trứng. Không đảo trứng thường dẫn đến hậu quả con non chết vì
quầng huyết.

* Vì phôi hấp thụ các chất dinh dưỡng nên cũng thải ra các chất thải. Nếu phôi không được đảo nó có thể bị chính chất thải đầu độc.

Đặc biệt giai đoạn đầu và giai đoạn thứ hai việc đảo trứng hết sức quan trọng. Trứng phải được đảo 2 - 3 giờ/lần như vậy một ngày phải được đảo 8 - 12 lần, trong 10 ngày đầu trứng không được đảo sẽ dẫn đến hàng loạt phôi bị dính vào màng vỏ và chết, sau 18 ngày trứng không được đảo túi niệu không khép kín, lượng albumin không vào bên trong túi niệu dẫn đến tỷ lệ chết phôi cao đà điểu con nở không đúng vị trí, phôi bị dị hình.

4.4. Thông thoáng

Khi nói đến độ thông thoáng, ta thường nhìn vào khía cạnh cung cấp và có xu hướng bỏ qua khía cạnh thoát khí. Mặc dù cung cấp oxi là vấn đề sống còn nhưng thải khí thừa cũng quan trọng không kém.

Các nguyên tắc này cho thấy thải khí thừa từ máy ấp và ra khỏi phòng ấp có tính chất quan trọng tương đương nếu không muốn nói là hơn so với việc cung cấp lượng khí vừa đủ. Độ thoáng khi ấp đòi hỏi cung cấp 1 yếu tố nhưng lại đòi hỏi thải 3 yếu tố quan trọng. Việc sử dụng oxi để trao đổi chất và sản sinh carbonic cùng với nước có mối liên hệ tổng thể. Nhiệt độ ảnh hưởng lớn nhất đến trao đổi chất, hơn thế nữa, nhiệt độ càng cao thì càng đòi hỏi nhiều oxi cũng như sản sinh ra nhiều CO2 và H2O.

Khi trứng được xếp trong máy gần hoặc bằng mức công suất tối đa cùng với nhiệt độ và ẩm độ bên ngoài bắt đầu tăng là lúc ta bắt đầu thấy hiệu ứng ẩm độ nghịch trong máy ấp.

Nếu nâng cao nhu cầu thông thoáng trong máy ấp thì có nghĩa là đã giảm tỷ lệ thông thoáng trong phòng. Đưa khí sạch vào theo nhu cầu của máy sẽ nâng cao được lượng khí sạch hiệu quả bằng cách chống hiện tượng loãng khí.

Trong 2/3 thời gian đầu của quá trình ấp, sự thoát nước là yếu tố hạn chế đầu tiên để thải khí bẩn. Khi ta nhìn vào dung tích trứng trong giai đoạn này dễ dàng nhận thấy khối lượng chất lỏng lớn hơn khối lượng tiêu thụ oxi. Độ thông thoáng cần thiết để thải khí carbonic trong 1/3 thời gian còn lại có vai trò quan trọng hơn nhiều so với việc thải hơi nước hoặc cung cấp oxi. Hơn nữa, yêu cầu thông thoáng cần phải được tính toán vào 1/3 thời gian còn lại của quá trình ấp trên cơ sở giải phóng carbonic.

Độ thông thoáng tổng số để thải khí carbonic và hơi nước sẽ dựa trên độ tuổi trung bình của trứng trong máy. Mặc dù tỷ lệ thông thoáng có thể điều chỉnh được theo số lượng trứng khác nhau nhưng tốt hơn hết hãy tính và mặc định độ thông thoáng theo số lượng trứng tối đa trong máy.

Đặc biệt khi máy bắt đầu hoạt động với công suất gần hoặc tối đa thì có thể độ thông thoáng kém chính là vấn đề dẫn đến thất bại đầu tiên khi thấy có những quả chết tắc mà không rõ nguyên nhân và con non nở ra vẫn còn lòng đỏ trong thời điểm nở.

Cho dù thế nào chăng nữa thì nhiệt độ và ẩm độ cần phải được xác định chính xác. Khi mức nhiệt độ và ẩm độ được xác định chính xác và đúng mức thì độ thông thoáng nên được kiểm tra và kiểm soát theo các chỉ tiêu sau:

- Dòng lưu khí trong máy.

- Mật độ phôi trong máy.

- Lượng khí sạch yêu cầu.

- CO2 trong máy.

- Lượng khí sạch trong phòng ấp.

Chúng ta có nhiều cách để đo khí trong đó mối quan tâm đầu tiên chính là oxi có sẵn là bao nhiêu (O2) và có carbonic hay không (CO2). Có dấu hiệu của carbonic dù rất nhỏ cũng không có nghĩa là độ thông thoáng ở đó đã phù hợp.

Không khí không lưu thông trong máy ấp trong 12 ngày đầu không đều sẽ đẫn đến chỗ phát triển sớm, chỗ phát triển chậm. Sau 20 ngày phôi phát triển chậm không đúng vị trí. Trong thiết kế máy ấp thường sắp xếp hợp lý lỗ hút không khí vào và đẩy không khí ra do đó cần phải đóng mở lỗ khí hợp lý để không ảnh hưởng đến quá trình phát triển của phôi thai.

Trong hệ thống máy ấp thường có máy ấp và máy nở. Thời gian trứng ở trong máy ấp 38 - 39 ngày sau đó chuyển sang máy nở. ở đây trứng được xếp vào khay nở không cần đảo. Máy nở phải được chuẩn bị trước đó 3 - 5 giờ, vệ sinh sạch sẽ, khử trùng và bật máy đủ nhiệt độ mới chuyển trứng từ máy ấp sang.

5. Kiểm tra trứng

Trong quá trình ấp trứng cần được soi để kiểm tra sự phát triển của phôi và loại bỏ trứng không được thụ tinh, trứng chết phôi, trứng thối để tránh ảnh hưởng đến trứng đang có phôi sống.

Đèn soi là phương tiện giúp ta có thể hiểu được quá trình phát triển phôi thông thường và giải mã được hoạt động trong phôi khi con non bắt đầu nở. Ta có thể biết được 1 số điều nếu sử dụng đèn soi đúng lúc trong suốt quá trình lớn lên của phôi. Một trong những lợi thế đầu tiên là xác định được các dấu hiệu của phôi.

5.1. Thời gian soi trứng

Đợt 1: Trứng ấp được 10 - 11 ngày soi loại bỏ trứng không phôi, trứng chết phôi K1 , trứng thối.

Đợt 2: Soi vào 22 - 23 ngày (chỉ để kiểm tra).

Đợt 3: Soi trứng ra nở 38 - 39 ngày, loại trứng chết phôi và trứng thối. Có thể chuyển trứng đà điểu sang máy nở làm nhiều đợt, khi soi thấy buồng khí đã đạt 1/3 và thấy mỏ và chân đạp mạnh ở phía buồng khí là những trứng sắp nở cần chuyển sang. Những trứng còn lại để tiếp tục trong máy ấp sau 1/2 ngày lại soi tiếp và chuyển những trứng tương tự sang máy nở.

Ta nên xác định phôi cho từng quả trứng và ghi lại tất cả thông tin về từng con trống và mái sinh sản. Sử dụng các biên bản soi trứng có thể giúp ta trong việc xác định lựa chọn được những đàn sinh sản có chất lượng.

Nhiễm khuẩn có thể phát hiện được bằng đèn soi. Trong trường hợp chưa xác định được trứng nhiễm khuẩn cần tách riêng vào một khu trong máy ấp hoặc chuyển sang một loại máy ấp khác cho đến khi xác định chính xác. Tách riêng trứng là điều quan trọng để giảm nguy cơ vi khuẩn lan sang những quả xung quanh, trứng nhiễm khuẩn thường để thoát lòng trắng qua lỗ khí và đôi khi còn nổ ngay trong máy ấp.

Xác định vị trí buồng khí và theo dõi kích thước tăng trong quá trình ấp là một yếu tố quan trọng nhằm giúp ta hiểu rõ về quá trình giảm khối lượng trong công tác ấp trứng. Theo dõi khối lượng trứng hàng ngày và ghi chép lại tỷ lệ giảm khối lượng của mỗi quả trứng sẽ giúp cho người chăn nuôi hình dung được quá trình hình thành sự sống bên trong lớp vỏ.

Soi trứng còn cho ta biết được thời điểm nở của quá trình ấp và những thay đổi về vị trí thường xảy ra trong quá trình nở. Học được cách quan sát quá trình mổ trong và ngoài có thể giúp người chăn nuôi trở nên nhẫn nại hơn trong thời gian nở.

5.2. Khi đà điểu con nở

Quá trình nở của ostrich con thường được bắt đầu bằng tiếng kêu từ bên trong vỏ trứng chưa mổ. Trong tự nhiên đây là tiếng kêu báo hiệu cho ostrich bố mẹ đến để cùng giúp chúng nở ra.

Đến thời điểm nở, buồng khí rộng ra vì màng noãn hoàng bị tụt xuống thành vỏ. Quá trình này bắt đầu mất khoảng 24 - 48 tiếng trước khi con non mổ trong. Khi con non đã mổ trong, ta có thể nghe thấy được tiếng kêu bên trong vỏ. Rất nhiều người nhầm đây là tiếng kêu cứu và can thiệp bằng mở 1 lỗ nhỏ trên vỏ. Nếu lỗ khí đã được tạo sẵn theo cách phi tự nhiên thì con non thiếu động lực khởi động - kết thúc - phá vỡ vỏ và có thể nằm lâu hơn trong vỏ. Điều này sẽ kéo dài quá trình nở và có thể dẫn đến hiện tượng nhiễm khuẩn vùng túi lòng đỏ qua đường phân trong vỏ trứng. Mặt khác, những con khỏe mạnh lại trở nên yếu đuối do tính nôn nóng của người chăn nuôi và cũng sẽ gây ra hậu quả sau này.

Khi con non mổ bên trong, chúng phải bắt đầu sử dụng đến phổi để lấy oxi, trái với việc chỉ dựa vào khả năng lưu thông máu. Khi lượng oxi bên trong buồng khí cạn hết thì chúng buộc phải mổ vỡ vỏ để thở. Nhu cầu thở cũng kích thích chúng mổ vỡ vỏ ngoài.

Trước khi có sự thay đổi mạnh về buồng khí thì con non đã dùng mỏ phá rách màng vỏ để tạo thành lỗ hổng hỗ trợ công đoạn mổ vỏ bên trong. Màng vỏ che buồng khí sau đó được kéo qua mỏ để giúp con non tiếp xúc lần đầu tiên với
không khí.

Quá trình nở tiếp tục bằng việc tạo lỗ hổng bên thành trứng mà ở đó ta có thể quan sát thấy cả mỏ và chân của chúng. Đà điểu non có bộ cơ khỏe bởi vì lỗ hổng này ngày càng mở rộng khi con non dùng mỏ và chân đạp xuống dưới và giãn người ra. Kết quả là, vỏ trứng bị nứt toác ở giữa và con non tự chui ra khỏi vỏ.

Mổ vỏ bên ngoài nơi mà vỏ lần đầu tiên bị con non phá vỡ thường là mảng vỏ to tung ra khỏi kết cấu hoàn chỉnh của vỏ trứng chứ không phải làm dập vòng quanh phía buồng khí như ta thường thấy ở gia cầm và các loài chim khác.

Mổ vỏ bên ngoài xảy ra khi đầu của ostrich con choãi về đằng sau để dùng mỏ mổ vỏ trứng. Hơn nữa, vỏ trứng chim chạy bị đập vỡ tan chứ không phải bị cắt rộng ra và như thế thì chân đóng vai trò chủ đạo trong quá trình nở.

Công đoạn nở thường kéo dài đồng thời cũng có nhiều tiếng kêu và nhiều lần nghỉ. Đây là thời khắc áp lực nhất đối với con non và người chăn nuôi. Có mẻ trứng có thể nở trong thời gian 4 - 6 ngày, hiện tượng này thường do thời gian bảo quản, nhiệt độ thấp và kích thước trứng to.

VIii. một số biện pháp phòng, trị bệnh cho đà điểu

1. Những bệnh cần chú ý ở đà điểu

Đà điểu chưa thấy mắc những bệnh thường gặp ở gà như: Gumboro (Infections bursal disease), đậu gà (Fowl pox), Viêm thanh khí quản truyền nhiễm (Infections laryngotracheitis), Bệnh Marek... Chúng cũng chưa từng thấy bị mắc các bệnh dịch tả vịt và hiếm gặp các bệnh ký sinh trùng ở đường tiêu hóa: cầu trùng, giun sán...

Nhưng đối với bệnh cúm gà (Avian influenza), bệnh Newcastle thì người ta thấy cần phải chú ý vì đà điểu có thể bị mắc (bệnh và thể ẩn) do nhiễm virut cúm gà và đặc biệt nếu nhiễm virut Newcastle thì sẽ bị chết nhiều.

1.1. Bệnh Newcastle

1.1.1. Chẩn đoán bệnh

Cũng giống như gà, khi bị mắc bệnh Newcastle đà điểu có biểu hiện một số triệu chứng, bệnh tích và thay đổi hàm lượng kháng thể Newcastle trong máu.

- Triệu chứng:

+ Biểu hiện tiêu chảy rất nặng, phân tanh, khắm, đà điểu uống nước rất nhiều.

+ Do bị rối loạn trung khu hô hấp nên đà điểu biểu hiện khó thở.

- Bệnh tích:

+ Viêm xuất huyết tràn lan ở đường tiêu hóa, toàn bộ ở ruột non, ruột già những điểm loét hình nón ngược (trên rộng dưới hẹp), mức độ sâu rộng khác nhau (tùy theo điểm mạch quản bị tắc nghẽn sẽ chi phối vùng niêm mạc ruột rộng hẹp khác nhau).

+ Dạ dày tuyến có biểu hiện xuất huyết ở đỉnh lỗ tuyến (nơi tiết ra dịch vị).

+ Xuất huyết “manh tràng”. Nếu mổ vùng giao nhau của ruột (đoạn hồi tràng) với manh tràng thấy xuất huyết đen xẫm từng đám ở tổ chức vách ngăn nổi lên từ niêm mạc.

+ Xuất huyết ở tổ chức dưới da: thường chỉ cần quan sát hậu môn hoặc vùng da mỏng khác thấy xuất huyết lấm tấm hoặc thành vệt màu đỏ hoặc đen xẫm.

+ Xét nghiệm máu: Đà điểu sau khi phòng văcxin, hàm lượng kháng thể khi làm phản ứng HI đạt mức 4 log2 - 10 log2 là bình thường. Nếu hàm lượng kháng thể Newcastle cao ³ 11 log2 là không bình thường, nguyên nhân có thể do mắc bệnh Newcastle.

1.1.2. Phòng bệnh

Đồng thời với thực hiện tốt vệ sinh thú y khu vực chăn nuôi, cần phải phòng văcxin để chủ động tăng cường miễn dịch với bệnh Newcastle cho đà điểu.

- Văcxin phòng Newcastle: Đà điểu từ 3 - 45 ngày tuổi, dùng văcxin Lasota. Đà điểu ³ 60 ngày tuổi dùng văcxin H1.

- Cách phòng: Thông thường mỗi liều văcxin pha loãng vừa đủ 0,2 ml.

+ Đối với đà điểu sơ sinh - 1 tháng tuổi: Phòng 2 lần bằng văcxin Lasota (Lần 1 lúc 7 ngày tuổi; lần 2 lúc 21 ngày tuổi).

+ Đối với đà điểu ³ 1,5 tháng tuổi: Sau khi phòng Lasota 2 lần (như trên) để tạo miễn dịch tốt hơn đối với bệnh Newcastle cho đà điểu, nên tiêm văcxin H1 cho đà điểu lúc 45 ngày tuổi. Tiếp theo, tiêm nhắc lại (sau 6 - 10 tháng đối với đà điểu non; sau 12 tháng đối với đà điểu sinh sản). Vị trí tiêm văcxin tốt nhất là tiêm dưới da phía trong của cánh (vùng da giữa góc gấp của 2 xương cánh tạo nên).

1.1.3. Xử lý khi đà điểu mắc bệnh

Do không có thuốc chữa (đặc trị) cho nên phòng là chính.

Nếu không may xảy ra nhiễm bệnh, cần thực hiện cách ly tốt con bệnh ra khỏi đàn. Tiêm văcxin H1 (nhược độc) cho những đà điểu chưa có triệu chứng.

Đồng thời thực hiện các biện pháp xử lý theo quy định của thú y.

1.2. Bệnh có căn nguyên vi trùng gây ra ở đường tiêu hóa

Kết quả phân lập vi trùng gây bệnh ở đà điểu từ năm 1997 - 2003 tại các phòng thí nghiệm của Viện Thú y Quốc gia (Bộ môn Vi trùng), Trung tâm Chẩn đoán Thú y Trung ương và Viện Vệ sinh Dịch tễ (Hà Nội) cho thấy đà điểu có thể mắc bệnh do E.coli, Salmonella, Staphylococcus, Streptococcus, Clostridium perfringens, Pseudomonas.

Biểu hiện bệnh ở các lứa tuổi:

1.2.1. Đà điểu từ sơ sinh đến 1 tháng tuổi

- Trong giai đoạn này cần chú ý các vi trùng gây bệnh như E.coli, Salmonella, những vi trùng này có thể xâm nhập theo các đường khác nhau gây hậu quả khác nhau.

+ Nhiễm theo đường trứng (Đà điểu mới nở đã mang bệnh).

+ Nhiễm qua rốn: E.coli dễ dàng xâm nhập qua vết thương ở rốn gây viêm túi lòng đỏ.

- Triệu chứng: Đà điểu ăn uống kém hơn bình thường. ở dạng viêm túi lòng đỏ: Bụng căng nặng nề, đi lại khó khăn, chân khô kiệt sức dần và chết. ở dạng viêm ruột, viêm nội tạng: Bệnh tiến triển chậm, đà điểu còi cọc, yếu dần và chết. Có thể quan sát thấy tình trạng bất thường ở hiện tượng rối loạn tiêu hóa như: tiêu chảy, ăn nhiều thứ không phải là thức ăn (cát, sỏi, que...).

- Bệnh tích: Chết trong vòng 1 tuần tuổi thấy đa số những đà điểu nặng bụng, lòng đỏ không tiêu được đã bị thối. Chết giai đoạn 2 - 4 tuần tuổi thấy trong dạ dày, ruột chứa nhiều cát và vật lạ; xoang phúc mạc thường gặp hiện tượng viêm dính ruột với phúc mạc hoặc các đoạn ruột.

- Phòng bệnh: Đây là giải pháp chủ yếu vì trị bệnh ít hiệu quả. Để đạt hiệu quả phòng bệnh tốt, cần thực hiện 3 giải pháp:

+ Vệ sinh máy ấp nở, vệ sinh chuồng trại theo quy định.

+ Đà điểu sơ sinh nên bôi cồn Iod vào rốn.

+ Cho uống kháng sinh + vitamin B1 ngay ở giai đoạn 1 - 3 ngày tuổi.

1.2.2. Đà điểu 2 - 3 tháng tuổi

Đà điểu chết do bệnh vi trùng tập trung chủ yếu ở giai đoạn này. Kết quả thống kê căn nguyên gây bệnh cho thấy thường có 2 - 4 loại vi trùng gây bệnh (ít khi chỉ có một loại).

- Triệu chứng: Về tiêu hóa, phân không thành khuôn, có màu đen hoặc phân loãng màu xanh lá cây. Về trạng thái: Có biểu hiện chậm chạp và ăn uống giảm. Về thần kinh: Dễ bị co giật và mất thăng bằng khi gặp các tác động như tiếng động lớn, bị dồn đuổi...

 Với những biểu hiện như trên (có thể không đồng thời quan sát thấy ở 1 đà điểu). Đà điểu với triệu chứng nêu trên, tiếp theo chúng bị suy sụp sức khỏe, nằm liệt, yếu dần và chết.

- Bệnh tích: Dạ dày chứa nhiều cát sỏi, dị vật; ruột xuất huyết dữ dội (theo từng đoạn); có hiện tượng viêm lan ở lớp tương mạc ruột biểu hiện bởi những đám liên kết màu trắng đục bám ngoài ruột làm cho các đoạn ruột dính với nhau và xoang bụng; gan có hiện tượng viêm hoại tử từng đám làm cho gan “sưng lên, màu không đồng nhất).

- Biện pháp phòng trị: Để phòng bệnh có hiệu quả cần chú ý 2 vấn đề:

+ Song song với việc tuân thủ quy trình thú y phòng bệnh từ ngoài vào khu chăn nuôi, cần phải đặc biệt quan tâm giữ khô ráo cho chuồng, sân chơi... Vì nếu sống trong điều kiện ẩm độ cao, đà điểu sẽ giảm khả năng đề kháng.

+ Sau mỗi trận mưa rào, cần chú ý phun thuốc sát trùng (loại ít độc hại: Virkon, Biocid, Anolyte) để diệt các vi trùng yếm khí (Clostridium perfringens) hoặc một số mầm bệnh khác, đồng thời bổ sung liệu trình phòng bệnh bằng kháng sinh phối hợp với bổ sung vitamin (liệu trình = 3 ngày). Duy trì việc phun thuốc sát trùng định kỹ đối với khu chăn nuôi.

- Xử lý khi đà điểu ốm:

+ Tách riêng con ốm, điều trị bằng kháng sinh đặc hiệu: tiêm hoặc cho uống cưỡng bức.

+ Toàn đàn cho uống kháng sinh đặc hiệu (hòa vào nước uống).

+ Phun thuốc sát trùng (loại ít độc) hàng ngày cho toàn trại.

+ Tăng cường các điều kiện chăm sóc nuôi dưỡng.

1.2.3. Đà điểu trên 3 tháng tuổi

Thời kỳ này, đà điểu ít mắc bệnh do đã hoàn thiện hệ thống miễn dịch, đặc biệt là miễn dịch không đặc hiệu. Tuy nhiên, cần chú ý phòng kháng sinh cho đà điểu khi có sự tác động stress do thời tiết hoặc sau vận chuyển.

1.3. Bệnh do nấm

1.3.1. Nấm phổi (Aspergillosis)

- Căn bệnh: Môi trường ẩm, có tinh bột, rơm, cỏ rất thuận lợi cho nấm mốc phát triển. Nếu nuôi đà điểu non, nhất là đà điểu sơ sinh - 1 tuần tuổi, chúng nhiễm bào tử nấm do quá trình hô hấp.

- Triệu chứng: Do các “rễ” nấm ký sinh ở các phế nang (hoặc các túi khí) gây tổn thương, viêm và thoái hóa khí quản hô hấp đà điểu khó thở, sau mỗi lần vận động, triệu chứng thở gấp nghe thấy âm thanh khò khè khan khi thở do thiếu oxy, đà điểu gầy còm, lông da xơ xác. Nếu không được can thiệp kịp thời, đà điểu có thể chết ở tỷ lệ cao.

Một số tuy không bị chết nhưng có thể mang mầm bệnh và di chứng suốt đời.

- Bệnh tích: Phổi có nhiều hạt trắng hoặc từng đám màu trắng do các phế nang viêm và thoái hóa. Túi khí có các đám nấm màu xanh lục ký sinh, có thể quan sát thấy hiện tượng viêm và đậu hóa túi khí.

- Phòng trị bệnh:

+ Giữ môi trường chăn nuôi sạch, khô ráo.

+ Sử dụng thuốc: Có thể dùng Nistalin liều 25 - 30 mg/Kg trọng lượng cho 1 ngày (dùng 3 ngày).

+ Trường hợp đà điểu đã nhiễm nặng, phải tách riêng để điều trị (liều cao gấp đôi, Nistalin liều dùng cho đà điểu: 50 mg/KgP/ngày). Liệu trình 3 ngày. Thông thường trộn thuốc theo thức ăn (cám). Nếu có điều kiện, nên cho từng con uống đủ định lượng 1 lần/ngày.

1.3.2. Nấm ngoài da

Nếu đà điểu sống trong điều kiện chuồng trại ẩm ướt, chúng có thể nhiễm nấm ở kẽ ngón chân: từ kẽ ngón chân lớp thượng bì phát triển thành các hình dị dạng.

Nhiễm bệnh tuy không gây chết nhưng làm đà điểu giảm giá trị kinh tế, đồng thời chúng dễ nhiễm các bệnh kế phát khác.

- Biện pháp giải quyết:

+ Cải thiện điều kiện chăn nuôi để khô ráo, phun thuốc sát trùng, diệt nấm và dùng các chế phẩm trị nấm ngoài da (có thể dùng Nirozal bôi mỗi ngày 2 lần). Nếu phát hiện và điều trị kịp thời sẽ cho kết quả tốt.

1.3.3. Bệnh nấm đường tiêu hoá (Candidiasis)

Bệnh nấm đường tiêu hoá là 1 biến chứng sử dụng kháng sinh kéo dài thường gặp ở ostrich (Perelman., 1991). Trong hầu hết các trường hợp, vết thương khoanh vùng trong đường tiêu hóa nhưng cũng có thể liên quan đến túi khí và phổi. Những thay đổi của bệnh chính xảy ra ở miệng và thực quản. Bệnh này có thể do nhiễm hỗn hợp với aspergillus gây ra hiện tượng trương mề. Nếu không được phát hiện và điều trị sớm thì nó có thể gây ra tỷ lệ chết cao ở con non nhiễm bệnh.

1.3.4. Điều trị các bệnh do nấm

Nhiễm nấm đường sinh sản có thể điều trị được. Có thể nhỏ thẳng Nystatine (Mycostatin, Squibb) vào miệng những con bị nhiễm với tỷ lệ liều dùng là 20.000 - 50.000 đơn vị/kg trong 6 - 8 ngày. Nystatine cũng có thể hòa vào thức ăn để điều trị quần thể (220 gr/tấn) trong 8 - 10 ngày. Sulphate đồng axit hóa (Abic, Israel) hòa vào nước với liều lượng 0,5 gr/lít trong 5 - 7 ngày đã được sử dụng và cho kết quả tốt, ép những con nhiễm bệnh ăn và uống là điều cần thiết.

Itraconazole (Sporanox - Janssen) có thể điều trị bệnh đường hô hấp và tiêu hóa do nấm ở ostrich (Perelman và Kutin., 1996).

Điều trị bệnh do vi nấm ở ostrich rất đắt và hiệu quả thấp nên phòng tránh là biện pháp tốt nhất để giảm thiệt hại về kinh tế do các bệnh vi nấm gây ra.

1.4. Xử lý một số trường hợp chấn thương

Thương tổn ở đà điểu là nguyên nhân gây giảm giá trị kinh tế, nó không chỉ ảnh hưởng đến tốc độ sinh trưởng và tỷ lệ nuôi sống mà còn gây thiệt hại cho khả năng tiêu thụ sản phẩm, đặc biệt về da và thịt. Điều này có thể khắc phục được khi chuồng trại và kỹ thuật chăn nuôi đảm bảo đúng yêu cầu.

Trong các trang trại nuôi dưỡng đà điểu non, chất liệu nền và tường không thích hợp có thể gây nên tai nạn. Nền ướt và trơn sẽ dẫn đến con vật bị gãy chân, què, trật khớp.

Khi đà điểu đang chạy nhảy, do một nguyên nhân nào dó làm chúng sợ hãi, chúng sẽ chạy toán loạn; giẫm đạp lên nhau khi cửa ra vào không đủ rộng. Những vấn đề gây nên chân đà điểu không bình thường do tai nạn chiếm 90%.

Mật độ đàn quá cao, sẽ làm tăng độ thiệt hại do thương tổn. Việc có các cột ở hàng rào và đường chạy hẹp cũng gây nên thương tổn. Hàng rào không phù hợp cũng có thể có các tác động trái ngược: Gây thiệt hại về da, tăng tỷ lệ chết; đà điểu sợ hãi do tiếng động cơ máy bay, trực thăng cũng như các con vật không quen thuộc khác như: ngựa, trâu bò, đó cũng là nguyên nhân gây tổn thương và chết. Nhân tố này gây nên có thể do ảnh hưởng bố trí vị trí của trang trại.

Phương tiện chăm sóc cũng đòi hỏi thích hợp: Độ cao, độ chắc chắn... cũng nhằm hạn chế tối đa stress và thiệt hại cho đà điểu.

Do đà điểu là động vật đi bằng hai chân, nên bất kỳ một ảnh hưởng nào tác động đến chân đều ảnh hưởng lớn đến tốc độ sinh trưởng, khả năng nuôi sống và hiệu quả sản xuất của con giống trưởng thành.

Do ưa vận động với tốc độ cao, đà điểu có thể bị tổn thương do va chạm cơ học: rách da cổ, da chân. Nếu vết rách dài ³ 10 cm thì phải can thiệp.

- Biện pháp can thiệp:

+ Tiêm Novocain xung quanh vùng tổn thương (giảm đau).

+ Xử lý vết thương: cắt sửa, rắc bột kháng sinh (dùng Streptomycin: 1 g), tiếp theo khâu kín vết thương (5 - 7 cm) khâu một mối.

+ Kiểm tra lại vết thương sau xử lý, tiêm Penicillin: 1 triệu UI/50 KgP/lần (chỉ cần tiêm một lần).

1.5. Hiện tượng ăn vật lạ ở đà điểu

Hiện tượng này thường gặp do: Bản tính vặt cỏ, tính tò mò tự nhiên và sự nhạy cảm đặc biệt với các vật có máu sáng. Sỏi, đá, cát, kim loại, thuỷ tinh, các que gậy đều có thể được đà điểu ăn một cách ngon lành. Điều đó dẫn đến mất tính thèm ăn và gầy sút ở đà điểu non, gây nên giảm tốc độ sinh trưởng, con vật ít uống nước và thường dẫn đến hiện tượng mất nước, ruột tổn thương, trực tràng có thể lòi ra ngoài (lòi dom).

Những vật lạ này khi vào đường tiêu hoá có thể dẫn dến mất cân bằng hệ sinh vật đường ruột, gây nhiễm trùng huyết và có thể dẫn đến chết.

Nguyên nhân dẫn đến hiện tượng này có thể do thức ăn không có khẩu vị thích hợp làm cho đà điểu ăn ít - đói - chúng sẽ ăn bất cứ vật gì tìm được, cũng có thể do thiếu khoáng và vitamin trong khẩu phần.

Ngoài ra các nhân tố gây stress như: vận chuyển, mật độ đàn quá đông... cũng gây nên hiện tượng đà điểu ăn vật lạ nêu trên.

Điều trị:

- Dùng dung dịch Parapin, Metamuxyl, Tympanyl...

- Rửa ruột

- Phẫu thuật (nếu có thể)

- Bổ sung chất điện giải

- Bón cho đà điểu ăn

- Dùng các chất kháng sinh và kháng nấm đề phòng kế phát.

1.6. Những vấn đề liên quan đến sinh sản

Thành công của sự sinh sản có ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận thu được của các trang trại nuôi đà điểu.

Sinh sản kém có thể do: sức khẻo yếu, dinh dưỡng không thích hợp, chưa thành thục tính dục, stress (tiếng ồn, động vật khác...).

- Tuổi thành thục biến động trong phạm vi rộng, được quyết định bởi nhiều yếu tố trong đó có nhân tố di truyền.

Những con đà điểu cổ đỏ thành thục tính dục ở 36 tháng tuổi đối với con mái và 48 tháng tuổi đối với con trống, trong khi một loại khác lại thành thục ở 16-18 tháng tuổi. Do vậy, hiện tượng trứng không phôi đã xuất hiện. Trong cùng một nhóm cùng độ tuổi thì con mái bao giờ cũng đẻ trứng trước khi con trống thành thục tính dục.

Cũng có khi buồng trứng của con mái có vấn đề, ngăn cản quá trình thụ tinh trong khi trứng vẫn được sản xuất đều đặn.

Tất nhiên cũng có một vài con trống cho chất lượng tinh trùng kém do dinh dưỡng- Bệnh lý hoặc dị dạng bẩm sinh. Ví dụ thiếu vitamin đã có những tác hại đến chất lượng tinh dịch của con trống, chất lượng vỏ trứng kém do dinh dưỡng do bệnh truyền nhiễm, di truyền.

Những quả trứng đẻ đầu tiên bao giờ cũng mỏng vỏ hơn những quả trứng tiếp theo. Dinh dưỡng mất cân bằng là nguyên nhân chính làm giảm chất lượng vỏ trứng, khi thức ăn thiếu hụt vitamin D3, C, E và khoáng như Ca, Cu hoặc có quá nhiều Mg và Zn đều gây tác động lớn đến chất lượng vỏ trứng và trứng.

Phương pháp ấp nhân tạo không phù hợp là nguyên nhân chính gây nên hiện tượng chết phôi. Thời gian bảo quan trứng quá lâu, hoặc không thích hợp, kỹ thuật đảo trứng, xông hơi khử trùng quá nồng độ... Tất cả đều có thể tác động đến tỷ lệ sống hoặc chết của phôi.

Trong quá trình vận hành máy ấp có những sai sót về nhiệt độ, ẩm độ, độ thông thoáng, đảo trứng trong các giai đoạn, đặc biệt là giai đoạn giữa và cuối đều dẫn đến các tác hại nghiêm trọng đến tỷ lệ ấp nở.

- Dinh dưỡng cho đàn bố mẹ không đảm bảo cũng dẫn đến tỷ lệ chết phôi cao, đà điểu non yếu ớt, dễ cảm nhiễm bệnh tật. Lượng vitamin A, D, E, K, B1, B2, B12, axít pantothenic, axít folic, biotin, axít linoleic, Mn và I2... luôn luôn phải đảm bảo nhu cầu trong khẩu phần (Theo Anget, 1994; Angel, Scheideler và Sell, 1995). ở giai đoạn phát triển cuối, thiếu vitamin D3 và B, axít pantothenic, axít folic, lượng Se quá nhiều là nguyên nhân gây chết phôi.

Dị dạng mỏ và mắt có thể xuất hiện do thiếu Mn, axít folic và Zn, quá nhiều Se hoặc nhiệt độ ấp quá cao. Chim non yếu ớt và bị biến dạng có thể do thiếu A, D, E, Mn, Zn, Cu (Blaele, 1995; Spel, 1995) hoặc do điều kiện ấp nở không phù hợp, di truyền, độc tố.

1.7. Hội chứng rối loạn trao đổi khoáng

Hội chứng này thường xảy ra ở đà điểu từ 2-4 tháng với các biểu hiện lâm sàng: khớp phát triển không bình thường, ống xương chân cong biến dạng nên đà điểu đi lại khó khăn, xiêu vẹo.

1.7.1. Nguyên nhân

Đà điểu bị bệnh do một trong hai nguyên nhân sau:

- Khẩu phần ăn của đà điểu thiếu hoặc không cân đối các muối khoáng đa lượng như: Canxi, phosphat, Na.... và các muối khoáng vi lượng như: Fe, Cu, Zn, Mg... Do vậy, việc phát triển bộ xương, đặc biệt là xương và khớp chân không
bình thường.

- Bản thân đà điểu không hấp thụ được các muối khoáng đa lượng và vi lượng trong thức ăn, mặc dù thức ăn có chứa đầy đủ hàm lượng muối khoáng theo quy định phù hợp với giai đoạn phát triển của đà điểu.

Nguyên nhân của hiện tượng này thường do trong khẩu phần ăn của đà điểu vì một lý do nào đó không đủ lượng các vitamin A, D, E. Nếu thiếu vitamin D2 thì sự hấp thụ khoáng đa lượng, đặc biệt là các muối Canxi sẽ rất khó khăn với đà điểu non. Đó là lý do đà điểu thiếu Canxi sẽ rất khó khăn với đà điểu non trong việc phát triển bộ xương. Đó là lý do đà điểu thiếu Canxi và thoái hoá xương trong giai đoạn còn non.

1.7.2. Phòng trị

Bổ sung kịp thời các loại muối khoáng đa lượng, vi lượng cũng như các vitamin ADE vào thức ăn cho đà điểu theo đúng quy định, phù hợp với giai đoạn phát triển của đà điểu non.

Cho đà điểu non 2-4 tháng vận động ngoài sân chơi, dưới ánh sáng mặt trời theo thời gian nhất định để chúng có thể tự bổ sung các muối khoáng trên mặt đất và tự tạo được vitamin D2 nhờ tia cực tím của ánh sáng mặt trời chiếu lên da.

Có thể băng bó làm nẹp cố định tạm thời cho đà điểu non khi chúng bị thoái hoá khớp và xưng chân, đi lại khó khăn. Sau đó sẽ bỏ nẹp khi xương khớp đã phục hồi.

2. Giới thiệu một số thuốc và cách sử dụng

2.1. Một số thuốc kháng sinh

Đối với mỗi cơ sở chăn nuôi nói chung, nuôi đà điểu nói riêng cần phải chọn lựa cho mình thuốc kháng sinh phù hợp bằng cách: gửi mẫu bệnh đến các cơ quan thú y phân lập căn nguyên và làm kháng sinh đồ. Từ kết quả kháng sinh đồ sẽ chọn cho mình thuốc phù hợp.

Đối với cơ sở chưa có điều kiện để làm như trên có thể sử dụng một trong số thuốc được giới thiệu sau đây để phòng trị bệnh cho đà điểu:

2.2. Một số thuốc sát trùng

Sau khi pha loãng theo quy định, phun 1 lít dung dịch/5 m2.

2.2.1.  Những loại chỉ dùng ở khu vực không có đà điểu

- Formol: Dùng cho các hố sát trùng trước khi vào trại (Hòa 0,7 lít với 9 lít nước) đạt nồng độ » 3%.

2.2.2. Thuốc sát trùng có thể phun khi đang nuôi đà điểu

Theo tài liệu Trung tâm nghiên cứu gia cầm thụy phương

 

 

Users browsing this topic
Guestnew0


Bạn không thể gửi các chủ đề mới trong diễn đàn này.
Bạn không thể trả lời các chủ đề trong diễn đàn này.
Bạn không thể xóa các bài bạn gửi trong diễn đàn này.
Bạn không thể sửa các bài bạn gửi trong diễn đàn này.
Bạn không thể thăm dò ý kiến trong diễn đàn này.
Bạn không thể biểu quyết các thăm dò ý kiến trong diễn đàn này.

Trang chủ diễn đàn RSS : RSS

YAFPro Theme Created by Jaben Cargman (Tiny Gecko)

Copyright © 2003-2006 Yet Another Forum.net. All rights reserved.
Thời gian hiển thị trang là 2.611 giây.